CÂU HỎI 450$: CÁC TẠP CHÍ CÓ NÊN TRẢ TIỀN CHO NGƯỜI PHẢN BIỆN?

Phản biện là một công việc tốn thời gian nhưng lợi ích thu được lại rất mơ hồ. Trong khi các nhà xuất bản thương mại lớn vận hành nhiều tạp chí thường kiếm được lợi nhuận kếch xù, thì người phản biện thường là làm việc không công.

Nhưng ngoại trừ một vài lần phàn nàn về chuyện nên được trả tiền thì các nhà khoa học vẫn tiếp tục duy trì công việc này. Nhiều người cho rằng họ có trách nhiệm đóng góp cho lĩnh vực của mình, cũng như sự cần thiết của việc có đi có lại khi các nhà nghiên cứu khác cũng tình nguyện giúp phản biện bản thảo của họ. 

Tuần trước, những nhà nghiên cứu ở một hội nghị xuất bản học thuật đã tranh luận về một câu hỏi: Liệu những người phản biện đồng nghiệp có nên được trả tiền?

Vấn đề này ngày càng nhận được nhiều sự chú ý khi càng ngày càng khó để tuyển những người phản biện đồng nghiệp. Tình trạng kiệt sức của người phản biện vốn đã được các tạp chí báo cáo trước cả khi đại dịch COVID-19 xuất hiện mang tới một làn sóng các bản thảo. Theo một báo cáo của Publons, một công ty theo dõi công việc của người phản biện đồng nghiệp, vào năm 2013, biên tập viên tạp chí mời trung bình 1.9 người bình duyệt để có một bài đánh giá hoàn chỉnh; đến năm 2017, con số này tăng lên 2.4. 

Tranh: Darek Chramienko/Behance | CC BY-NC-ND 4.0

Trong cuộc tranh luận ở hội thảo trực tuyến Researchers to Reader (Tạm dịch: Từ Nhà nghiên cứu đến Độc giả), James Heathers, người từng là một nhà khoa học nghiên cứu về khoa học hành vi máy tính và hiện tại là giám đốc khoa học cho công ty khởi nghiệp về công nghệ Cipher Skin, đã trình bày quan điểm cần phải trả lương cho người bình duyệt.

Năm ngoái, Heathers đã gây chú ý sau khi đưa ra tuyên ngôn “The 450 Movement” (Tạm dịch: Phong trào 450) và rằng 450 đô la là một mức phí phù hợp mà các nhà xuất bản vì lợi nhuận nên trả cho mỗi bài phản biện. Heathers đưa ra con số này phần nào dựa trên yêu cầu của những tư vấn viên kinh doanh trong ngành của anh. Anh cũng bổ sung rằng những người bình duyệt khác có thể đưa ra con số thấp hơn. 

Tham gia cùng Heathers trong nhóm ủng hộ trả tiền còn có Brad Fenwick, phó chủ tịch của nhà xuất bản vì lợi nhuận Taylor & Francis với hơn 2700 tạp chí. Cặp đôi cho rằng trả tiền cho người bình duyệt sẽ cải thiện những sai sót thường thấy ở việc phản biện đồng nghiệp, bao gồm chậm trễ kéo dài của các bài phản biện thường xuyên thiếu chiều sâu và nội dung.  

Mặt khác, những người phản đối phương án này lại đưa ra dự đoán rằng việc đưa mức phí 450 đô la trở thành tiêu chuẩn sẽ gây ra hậu quả tồi tệ. Một nhóm bao gồm Alison Mudditt, CEO của nhà xuất bản phi lợi nhuận truy cập mở PLOS, và Tim Vines, tư vấn viên xuất bản đồng thời là người sáng lập của công cụ chia sẻ dữ liệu DataSheer cho rằng việc này sẽ làm phí đăng ký tạp chí tăng cao và tạo điều kiện cho sự xuất hiện của  những bài phản biện thiếu đạo đức (chỉ làm vì lợi nhuận).

Đây là một số trích đoạn từ cuộc tranh luận đã được biên tập lại rõ ràng và ngắn gọn hơn. Cùng với đó là kết quả của các cuộc khảo sát đánh giá hướng mà độc giả cảm thấy thuyết phục hơn. 

Về việc trả tiền so với những phần thưởng khác

Fenwick: Một số biên tập viên được đền đáp xứng đáng cho công sức của mình. Vậy tại sao các nhà phản biện đồng nghiệp lại không thể được hưởng đối đãi tương đương? Các trường đại học cho phép giảng viên tự do gia tăng thu nhập qua vai trò tư vấn viên được trả lương và/ hoặc tham gia vào các doanh nghiệp vì lợi nhuận. Không có lí do gì đóng góp của họ cho ngành xuất bản lại bị coi là ít hơn. 

Heathers: Phản biện đồng nghiệp bị đối xử tương tự như những tài nguyên sở hữu chung như không khí, nước, đất,… trước khi chúng được quản lý. Chẳng có chút áp lực nào khi người ta sử dụng nguồn lực trí thức không ngừng nghỉ. Và cách đơn giản nhất để tạo áp lực là là phải trân trọng công việc của họ bằng cả sự công nhận và cách truyền thống để hỗ trợ người lao động kỹ năng trong mọi ngành nghề, chính là tiền. 

Mudditt: Việc phản biện được trả tiền ít được các nhà nghiên cứu quan tâm. Khảo sát của Publons năm 2018 chỉ ra rằng chỉ có 17% người tham gia cho rằng tiền mặt hoặc hiện vật sẽ thuyết phục họ nhận lời mời tham gia phản biện. Ưu tiên hàng đầu theo 45% người tham gia là sự công nhận rõ ràng hơn từ các trường đại học hoặc nhà tuyển dụng. 

Vines: Những nỗ lực để khen thưởng người phản biện đồng nghiệp vẫn luôn tồn tại. Những người bình duyệt tốt có cơ hội trở thành biên tập viên và nâng cao danh tiếng trong cộng đồng. 

Về việc liệu các tạp chí có đủ khả năng trả tiền cho những người phản biện đồng nghiệp 

A.M.: Không có cách thức thực tế nào để trả tiền cho các người phản biện mà không huỷ hoại việc phản biện đồng nghiệp. Các phản biện rất đa dạng về độ dài, chất lượng và độ phức tạp. Làm thế nào để đưa ra một mức phí phù hợp? Tại sao lại là 450 đô la? Có vài bài viết phức tạp đến nỗi có lẽ chỉ có một số ít chuyên gia có thể đánh giá. Một hiệp hội nhà xuất bản lớn nói với tôi rằng [chỉ với mức phí 350 đô la] đã có thể quét sạch số lợi nhuận hiệp hội thu được, sẽ không còn thặng dư để đầu tư cho các nhà nghiên cứu và các đề tài của chính hiệp hội nữa 

T.V.: Trung bình sẽ có 2.2 bài phản biện cho một bản thảo. Và giả sử như mỗi người phản biện được trả 450 đô la, thì mỗi bản thảo được bình duyệt sẽ tốn 990 đô la. Dĩ nhiên rằng APC hay phí xuất bản (theo yêu cầu của một số tạp chí để các bài viết có thể được công bố dưới dạng truy cập mở) chỉ phải chi trả bởi các bài được chấp nhận xuất bản, và chi phí phản biện cho những bài bị từ chối sẽ dồn vào phí APC. Với một tạp chí có tỉ lệ chấp nhận 25%, họ sẽ phải đánh giá bốn bài viết để chọn ra được một bài. Con số ấy nhân lên bốn lần sẽ là 3960 đô la để trả tiền đánh giá cho mỗi một bản thảo được thông qua. 

Tưởng tượng xem cả cái ngành này sẽ thành ra thế nào. Chi phí phụ trội cho PLOS sẽ lên đến 14 triệu đô la mỗi năm, nhiều hơn gấp đôi tổng chi tiêu hàng năm của họ. Chắc chắn số tiền đó dùng cho việc nghiên cứu và giải quyết những vấn đề cấp bách toàn cầu thì tốt hơn đấy. 

B.F.: Chuyện rất dễ xảy ra đó là số bản thảo nộp tới sẽ ít đi vì chi phí xử lý bài báo tăng cao. Đó thực sự là một mối nguy lớn đối với các nhà xuất bản dựa vào APC khi họ phải chấp nhận nhiều bài viết hơn chỉ để giữ dòng tiền của họ ổn định. 

[Việc trả tiền cho người bình duyệt] là một mô hình cần được thử nghiệm. Đây là một đề xuất giá trị: nếu chất lượng ấn phẩm tăng lên và năng suất cao hơn, cộng đồng khoa học sẽ được lợi gì? Và một số người bình duyệt còn không cần được trả tiền. 

Về hợp đồng giữa người phản biện và tạp chí

B.F.: Một hợp đồng thể hiện được giao dịch giá trị rõ ràng cung cấp một sự chắc chắn cần thiết về thời gian, chất lượng, và khả năng nhận dự đoán của bản đánh giá tạp chí nhận về. 

A.M.: Thật là phi lý khi nghĩ rằng bất cứ ai cũng sẽ đủ thời gian, chuyên môn hay quy mô để quản lý và giám sát hàng trăm nghìn hợp đồng mới bổ sung trong toàn hệ thống xuất bản. Sẽ không có chuyện đó đâu.

J.H.: Khó tin hơn là các công ty quản lý hơn một tỷ lượt tải xuống các bài viết học thuật hàng năm lại không thể quản lý hợp đồng và thanh toán

Về việc liệu trả tiền cho người phản biện có khuyến khích các hành vi không đúng chuẩn mực hay không

A.M.: Trong một mô hình xuất bản APC, khi mà người bình duyệt phải được trả tiền kể cả khi họ từ chối một bài viết, nhưng tạp chí sẽ không có lãi—là một biên tập viên, anh hẳn muốn tìm những người bình duyệt sẽ chấp nhận bài viết để bù đắp cho chi phí thông qua APC. Triển vọng thu lợi nhuận nhanh chóng cũng sẽ cám dỗ một vài người phản biện nhận đánh giá các bản thảo nằm ngoài lĩnh vực của mình, hoặc báo cáo với biên tập viên những gì họ nghĩ BTV muốn nghe để được thuê tiếp. …Và khi chúng ta vừa bắt đầu thấy thử nghiệm lành mạnh và cần thiết trên các hình thức đánh giá mới, ví dụ như đánh giá các ấn phẩm tiền xuất bản, thì chúng có khả năng sẽ bị nhấn chìm bởi kiểu thực hành mới này.

J.H.: Cứ nghĩ rằng việc đánh giá có trả lương thể nào cũng dính phải mánh khóe của những người bình duyệt không trung thực chẳng khác gì đánh đồng biên tập viên sẽ thuê người mà không xem xét đến thực lực của họ.

Trước khi cuộc tranh luận diễn ra, một cuộc khảo sát không chính thức bao gồm 64 người tham gia cho thấy 41% ủng hộ trả tiền và 59% phản đối. Sau cùng, trong 50 người bỏ phiếu, cán cân nghiêng về 16% ủng hộ và 84% phản đối. 

Vẫn chưa chắc chắn được liệu tất cả các biên tập viên tạp chí sẽ tiếp tục tỏ ra bi quan về việc thanh toán hay không. Giám đốc truyền thông Jennifer McMillan của Tập đoàn Taylor & Francis cho biết, tại đây, một số tạp chí nhỏ tập trung vào phát triển dược phẩm trả lương cho người phản biện đồng nghiệp cho các đánh giá nhanh. Nhà xuất bản không có kế hoạch mở rộng số tạp chí trả tiền cho người bình duyệt. Cô cho biết thêm, vai trò của Fenwick trong cuộc tranh luận chỉ là để kích thích thảo luận chứ không nhằm đại diện cho chính sách của công ty. 

Hương Ly dịch

Nguồn

Jeffrey Brainard. (Mar 1st. 2021). The $450 question: Should journals pay peer reviewers? AAAS | Science

 

Leave A Comment