fbpx

10 NHÂN VẬT ĐỊNH HÌNH KHOA HỌC 2020 (Phần 2)

Một nhà phát triển vắc-xin COVID, một nhà thám hiểm Bắc Cực và một thủ tướng là một trong số các nhân vật đứng sau những câu chuyện nghiên cứu có ảnh hưởng nhất năm qua.

Zhang Yongzhen: Người chia sẻ bộ gen

Những người đầu tiên đăng tải trực tuyến trình tự RNA của virus corona.

Ảnh:  CHINACDC.CN

Cuộc chiến chống lại COVID-19 của giới khoa học bắt đầu vào sáng ngày 11 tháng 1 tại Thượng Hải. Đó là thời điểm mà nhà nghiên cứu virus Zhang Yongzen (Trương Vĩnh Chấn), sau nhiều ngày chần chừ, đã quyết định đăng tải trực tuyến bộ gen của virus đang gây ra căn bệnh có triệu chứng giống viêm phổi ở Vũ Hán, Trung Quốc.

Sự chia sẻ của ông cho thế giới thấy rằng đây là một chủng virus corona mới, và rằng nó gần giống với loại virus đã gây ra đại dịch SARS năm 2003. Các nhà nghiên cứu ngay lập tức lao vào mổ xẻ bộ gen để tìm ra các protein chủ chốt của virus, từ đó giúp sản xuất các xét nghiệm chẩn đoán và thiết kế vắc xin. “Đó là ngày quan trọng nhất trong giai đoạn đại dịch COVID-19 này”, Linfa Wang, nhà nghiên cứu virus tại Trường Y Đại học Quốc gia Singapore-Duke, nhận định.

Việc công bố bộ gen không phải là một vấn đề minh bạch ngay từ đầu. Phòng thí nghiệm của Trương tại Trung tâm lâm sàng Sức khỏe cộng đồng Thượng Hải nhận được mầm bệnh vào ngày 3 tháng 1. Cùng ngày hôm đó, chính phủ Trung Quốc đã ban hành lệnh ngăn cấm chính quyền địa phương và các phòng thí nghiệm công bố thông tin về con virus này. Sau 40 giờ làm việc, vào lúc 2h sáng ngày 5 tháng 1, Chen Yan-Mei – đồng nghiệp của Zhang – đã cảnh báo với ông rằng virus này có liên quan tới SARS. Cùng ngày hôm đó, Zhang đã thông báo tới cơ quan y tế của chính quyền Thượng Hải về nguy cơ này và đăng tải dữ liệu lên Trung tâm Thông tin Công nghệ sinh học Quốc gia (NCBI), một cơ sở dữ liệu do Viện nghiên cứu Sức khỏe Hoa Kỳ điều hành.

Sau khi NCBI xử lý việc đăng tải và gửi lại để ông xem xét, Zhang đã nộp bản thảo nghiên cứu về bộ gen tới Nature và tới thăm Vũ Hán, nơi mà ông có được những chia sẻ trực tiếp từ các bác sĩ về những gì virus này có thể gây ra. Vào ngày 11 tháng 1, ngay trước khi Zhang chuẩn bị bước lên máy bay để tới Bắc Kinh, Edward Holmes – người cộng sự lâu năm của ông, một nhà nghiên cứu virus tiến hoá tại Đại học Sydney (Úc) – đã gọi điện tới và bảo Zhang hãy chia sẻ dữ liệu lên mạng.

Đáp lại yêu cầu, Zhang nói rằng ông cần một phút để suy nghĩ, nhưng người tiếp viên hàng không thì đang giục ông gác máy. Ông ấy nghĩ lại những câu chuyện đau lòng mà ông đã nghe được ở Vũ Hàn. “Nó thật sự ngày càng nghiêm trọng,” Zhang nhớ lại “và thế là tôi nói ‘Eddie, tôi uỷ quyền cho anh đăng tải bộ dữ liệu.’” Holmes sau đó đã đăng lên trang web virological.org và Zhang cũng yêu cầu NCBI chia sẻ bộ gen. Nhóm nghiên cứu vốn đang chần chừ vì yêu cầu của chính phủ, nhưng Zhang kể rằng khi ấy ông thực sự không biết về sắc lệnh đó. Dù vậy ông cũng ý thức được rằng một số quan chức y tế sẽ tức giận khi ông ấy đăng tải chuỗi gen đó lên mạng.

Trong vòng 2 ngày, Thái Lan đã sử dụng bộ gen để xác nhận rằng virus đã vượt qua biên giới, và các nhà nghiên cứu Hoa Kỳ đã bắt đầu sử dụng nó để phát triển vắc xin. Nhưng nhóm nghiên cứu của Zhang đã nhận một yêu cầu “cải chính” từ chính phủ và tạm thời không được nghiên cứu về virus đó. Một số nền tảng truyền thông nói rằng nhóm nghiên cứu đang bị trừng phạt. Zhang đã gạt bỏ những tin tức đó. Ông nói rằng các quan chức chính xác đã yêu cầu nhóm của ông cập nhất các quy trình an toàn sinh học sau khi ông di chuyển thiết bị trong quá trình xây dựng. “Chúng tôi không hề bị buộc đóng cửa”, Zhang nói. Ông vẫn đang nghiên cứu về bệnh cúm, và nhóm vẫn tiếp tục quá trình giải trình tự virus corona vào cuối tháng 1.

Ông nhìn nhận sự chần chừ của Trung Quốc trong việc chia sẻ dữ liệu như là một sự thận trọng để tránh các sai lầm. Năm 2003, một nhà nghiên cứu nổi bật của Trung Quốc đã nhầm lẫn khi kết luận rằng SARS được gây ra bởi một vi trùng. “Tôi không nghĩ là chính quyền Trung Quốc muốn kiểm soát các thông tin. Chỉ là một số chuyên gia còn thiếu các kinh nghiệm để có thể đưa ra quyết định đúng đắn nhất.”

Zhang cho tới giờ vẫn ngạc nhiên với tốc độ nhận diện SARS-CoV-2 nhanh chóng của giới khoa học. Năm 2003, các nhà khoa học đã mất vài tháng để tìm ra được nguyên nhân là virus corona SARS. Công nghệ giải trình tự gen thế hệ tiếp theo đã tạo ra khác biệt lớn này, và Zhang là một trong những người ứng dụng nó thành công nhất; ông và Holmes đã báo cáo được hàng ngàn RNA của các virus mới. Zhang đã thiết lập một mạng lưới các phòng thí nghiệm ở Trung Quốc để cố gắng kiểm soát đợt dịch này. Ông hy vọng có thể dự đoán và chống đỡ được trước khi đại dịch bùng phát ngoài kiểm soát.

Mặc dù hy vọng đó đã không thành công, ông vẫn tự hào về bản thân khi hành động chia sẻ dữ liệu của ông đã nhận được sự công nhận từ các nhà khoa học khắp nơi trên thế giới. “Họ nói rằng, ‘’Ngày 11 tháng 1 là một bước ngoặt để tất cả hiểu được rằng đây là một việc nghiêm trọng. Nó là một bước ngoặt cho Trung Quốc. Và nó là một bước ngoặt cho cả thế giới.’”

Chanda Prescod-Weinstein:  Lực cơ bản thứ năm – Từ vật lý đến màu da

Nhà vũ trụ học theo đuổi lĩnh vực vật chất tối trong khi đương đầu với phân biệt chủng tộc trong khoa học và xã hội.

Đây là một năm bận rộn với nhà vũ trụ học Chanda Prescod-Weinstein. Cô đã xin được hai khoản tài trợ, thuê được nhà nghiên cứu hậu tiến sĩ đầu tiên và bắt đầu điều hành một nhóm mà đang vạch ra hai thập kỷ nghiên cứu tiếp theo sử dụng quan sát vật lý-thiên văn để nghiên cứu vật chất tối. Cô cũng đã hoàn thành cuốn sách đầu tiên của mình, bắt đầu một cuốn mới, viết bài hàng tháng cho tạp chí New Scientist, xuất bản hai chương sách trong lĩnh vực nghiên cứu giáo dục và hướng dẫn hai nghiên cứu sinh có công bố đầu tiên trong chương trình PhD của họ. Cô thực hiện tất cả điều này trong lúc bắt đầu năm thứ hai làm giáo sư tại Đại học New Hampshire ở Durham. 

Ảnh: College of Engineering and Physical Sciences, USNH

Nhưng đó không phải là tất cả, cô và các nhà khoa học khác đã tổ chức chiến dịch mang tên Strike for Black Lives, một chiến dịch trực tuyến có tiếng nhằm yêu cầu các cơ quan/tổ chức nhận diện và đối chất với vấn đề phân biệt chủng tộc trong khoa học và xã hội. Ý tưởng này đến từ một cuộc trò chuyện trực tuyến của cô với Brian Nord, một nhà vật lý tại Phòng thí nghiệm Gia tốc quốc gia Fermi tại Btavia (Illinois). Cùng lúc đó, Brittany Kamai, nhà vật lý tại Địa học California đã gửi mail cho Prescod-Weinstein để nói về kế hoạch kêu gọi một cuộc đình công như một cách thức yêu cầu sự thay đổi. Các nỗ lực tình nguyện ngày càng lớn, và hai nhóm quyết định hợp tác để đứng lên.

Quy mô của những phản ứng với lời kêu gọi của nhóm thực sự là không tưởng. Raychelle Burks, một nhà phân tích hoá học tại Đại học Mỹ, Washington DC, trong một email gửi tới Nature đã viết rằng “Đó là một thứ mà tôi không bao giờ nghĩ mình có thể chứng kiến trong đời. Tôi đã thấy rất nhiều đồng nghiệp của mình thay đổi tới mức họ coi những việc thiết lập công bằng về mặt chủng tộc trong STEM là một phần trách nhiệm của họ.” Đó là một khoảnh khắc khiến nhiều nhà khoa học da trắng nhìn nhận lại bản thân mình. 

Phong trào này nhận được những chú ý như vậy một phần là bởi những nhà khoa học khởi đầu nó đều là những người xuất sắc với các thành tích đáng nể, và Prescod-Weinstein chắc chắn không phải là một ngoại lệ. Cô học Vật lý tại Đại học Harvard, Cambridge và học thiên văn học tại Đại học California, Santa Cruz, sau đó nhận bằng tiến sĩ tại Đại học Waterloo và Viện Vật lý Lý thuyết Perimeter ở Canada và tham gia chương trình fellowship tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT). Hiện giờ cô là thành viên của khoa vật lý và thiên văn học tại Đại học New Hampshire và là người phụ nữ da đen đầu tiên giữ vị trí biên chế (tenure-track) trong lĩnh vực lý thuyết vũ trụ học hay lý thuyết hạt tại Mỹ. 

Trong quá trình làm việc trong lĩnh vực vật lý của vũ trụ sơ khai (mà về sau cô đã tập trung vào nghiên cứu vật chất tối và các hạt giả định được gọi là axion), Prescod-Weinstein nhận thấy cô dường như luôn là nhà vật lý da đen duy nhất trong mọi căn phòng. Cô thường phải đấu tranh để chứng minh mình xứng đáng với vị trí đó trong ngành. Trước những kinh nghiệm cá nhân và cảm giác trách nhiệm với thế hệ sau, cô đã liên tục nhận diện và đối chất các trường hợp phân biệt chủng tộc và phân biệt giới tính trong khoa học. “Kết cục của việc giữ im lặng là không thể sống yên bình”, cô chia sẻ.

Lời kêu gọi đình công vào tháng 6 xuất hiện sau cái chết của Breonna Taylor, George Floyd, Ahmaud Arbery và nhiều người khác, tất cả đều có liên quan tới cảnh sát. Cái chết của họ “chỉ là một trong những dẫn chứng cho thấy sự bạo lực và phân biệt chủng tộc mà những người da đen vẫn phải đối diện hàng ngày – và đã kéo dài hàng thế kỷ – ở Mỹ, Canada và khắp nơi trên thế giới”, theo như lời kêu gọi hành động của Particles for Justice, một nhóm các nhà vật lý trước đó cũng lên tiếng về vấn đề phân biệt giới tính trong khoa học. 

Cho đến ngày diễn ra sự kiện – tức ngày 10 tháng 6 – nhiều nhóm học thuật lớn cùng với hàng ngàn thành viên đã tham gia vào cuộc đình công. Trong đó có Hiệp hội Địa Vật lý học Hoa Kỳ, Hiệp hội Vật Lý Hoa Kỳ và Hiệp hội Hoá học Hoa Kỳ. Các nhà xuất bản cũng tham dự, trong đó có Hiệp hội vì sự thăng tiến của khoa học (NXB của tạp chí Science). 

Về hoạt động chuyên môn, Prescod-Weinstein đã thu thập được một loạt các giải thưởng ghi nhận công việc của mình và một giải thưởng khác sẽ đến vào năm sau: Hiệp hội Vật lý Hoa Kỳ vinh danh Prescod-Weinstein cho công trình của cô trong lĩnh vực vũ trụ học và vật lý hạt cũng như những nỗ lực của cô để thúc đẩy liêm chính trong vật lý. Tháng 3 tới, cuốn sách đầu tiên của cô về vật lý và thiên văn học và các vấn đề về tiếp cận và nhận dạng trong không gian khoa học – “The Disordered Cosmos” – sẽ được xuất bản.

Mặc dù nhiều người đã nhân dịp ngày 10 tháng 6 để đưa ra các tuyên bố về các kế hoạch cải thiện điều kiện cho các học giả người da đen, tuyên bố quan trọng nhất vẫn sẽ là hành động mà họ thực hiện. Prescod ‑ Weinstein phát biểu rằng: “Cuộc cách mạng đã không xảy ra vào ngày hôm đó, nhưng tôi hy vọng rằng chúng ta có thể gieo một số hạt giống để mọi người suy nghĩ lại về những gì cần thiết để cứu sống những người da đen.”

Li Lanjuan: Chuyên gia phong toả

Nhà dịch tễ học này đã kêu gọi phong toả toàn bộ Vũ Hán để kiểm soát đợt bùng phát COVID-19 sớm nhất.

Ngày 18 tháng 1, cơ quan quản lý cấp cao nhất của Trung Quốc đã cử Li Lanjuan và các chuyên gia khác tới Vũ Hán để khống chế tình trạng bùng phát của đại dịch. Vài ngày sau, nhà dịch tễ học 73 tuổi tại Đại học Zhejiang này đã yêu cầu phong toả Vũ Hán – nơi có 11 triệu người đang sinh sống – ngay lập tức. “Nếu như virus tiếp tục lây lan, các tỉnh khác cũng sẽ mất kiểm soát như Vũ Hán. Nền kinh tế và xã hội của Trung Quốc sẽ chịu thiệt hại nghiêm trọng,” bà nói trong một buổi phỏng vấn trên đài truyền hình trung ương Trung Quốc.

Ngày 23 tháng 1, toàn bộ giao thông ra vào Vũ Hán bị chặn hoàn toàn, người dân được yêu cầu ở yên trong nhà. Các kế hoạch đi lại dịp Tết Nguyên Đán đều bị huỷ. Tại thời điểm đó, lệnh phong toả này bị coi là một phản ứng làm quá; tình trạng trên kéo dài trong 76 ngày và được thi hành một cách mạnh mẽ. Nhiều người dân thậm chí không được tiếp cận các dịch vụ chăm sóc y tế và than phiền rằng họ sẽ bị bỏ mặc tới chết.

Nhưng, kế hoạch này lại thành công. Raina MacIntyre, nhà dịch tễ học tại đại học New South Wales nhận định rằng “Nó rõ ràng đã giúp dẫn đến sự kiểm soát tuyệt vời trong Trung Quốc và tránh được một thảm hoạ tệ hơn rất nhiều cho đất nước này.” Các nhà khoa học ước tính rằng các biện pháp phong tỏa này đã giúp trì hoãn sự lây lan dịch bệnh thêm 3 – 5 ngày, giúp các khu vực còn lại của Trung Quốc có thêm thời gian chuẩn bị. 

Phong toả nguyên một thành phố 11 triệu dân để ngăn cản dịch bệnh lan ra ngoài là một biện pháp độc đáo. Theo như Ben Cowling, nhà dịch tễ học tại Đại học Hồng Kông, việc này là chưa từng có tiền lệ.

Li ở lại Vũ Hán để giúp chăm sóc cho những người bị nhiễm COVID-19. Hình ảnh bà trong bộ đồ bảo hộ y tế đã trở thành một biểu tượng quốc gia đại diện cho các bác sĩ quên mình lao vào đối phó với dịch bệnh. Bà thường được biết tới trên mạng xã hội với tên gọi “Bà Li”. Truyền thông Trung Quốc liên tục đưa tin về câu chuyện bà sinh ra trong một gia đình nghèo khó ở Chiết Giang, sau đó trở thành một trong những “bác sĩ chân trần” của đất nước, giúp triển khai thực hiện các biện pháp phòng và chữa bệnh cơ bản nhất. Bà được nhận vào trường Y của tỉnh và sau này lựa chọn chuyên ngành về viêm gan. Năm 2003, khi là giám đốc Sở Y tế Chiết Giang, bà đã ra lệnh cách ly hàng ngàn người mắc chứng SARS – một quyết định gây tranh cãi mà sau này được coi là biện pháp đóng vai trò chủ chốt trong việc khống chế dịch bệnh.

Jacinda Ardern: Nhà lãnh đạo khủng hoảng

Vị thủ tướng New Zealand nhận được nhiều khen ngợi nhờ các hành động quả quyết trong thời kỳ dịch bệnh.

Ảnh:, Jacinda Ardern tại Đại học Auckland Quad / Ulysse Bellier | CC BY 2.0

Ngày 14 tháng 3, Thủ tướng New Zealand Jacinda Ardern đã bước lên bục phát biểu với một loạt các đồ thị cùng một thông báo khó tiếp nhận đối với đất nước của cô ấy. Vào lúc này, mới chỉ có 6 người dương tính với corona virus – toàn bộ đều có liên quan tới các chuyến đi nước ngoài. Nhưng cô đã thông báo một loạt các biện pháp nghiêm ngặt để làm chậm lại diễn tiến của dịch bệnh, bao gồm 2 tuần tự cách ly đối với tất cả những người từ các nước khác đến New Zealand, đóng cửa các cảng biển và hạn chế di chuyển đến các vùng nguy cơ. “Tôi không đưa ra bất kỳ lời xin lỗi nào. Chúng tôi phải quả quyết, và chúng tôi phải tiến hành sớm. Chúng tôi cần phải bảo vệ sức khoẻ của người dân New Zealand.” Arden khẳng định. Không tới hai tuần sau đó, đất nước này bắt đầu một cuộc phong tỏa toàn quốc.

Trong một giai đoạn của những lo âu và run sợ toàn cầu, Ardern đã thu hút sự chú ý và khen ngợi từ quốc tế vì đã dẫn dắt đất nước của mình với lòng trắc ẩn và những hành động quả quyết. Cô đã thống nhất được một đất nước 5 triệu dân và khiến New Zealand trở thành một trong số ít những quốc gia kiểm soát thành công dịch bệnh. 

Các chuyên gia nhận xét rằng New Zealand có lợi thế vì có quy mô dân số nhỏ và vị trí địa lý tách biệt. Nhưng ngay cả với những điều đó, ít người đứng đầu có thể điều hướng được những bất ổn khoa học khéo léo như Ardern, theo nhận định của Michaela Kerrisey, chuyên gia quản lý tại Harvard T.H. Chan School of Public Health. Trong khi nhiều nhà lãnh đạo bị mắc vào xu hướng trì hoãn ra quyết định để chờ có đầy đủ thông tin, Arden đã nhanh chóng đưa ra các phản ứng.

Ở các buổi họp báo hàng ngày, cùng với tổng giám đốc y tế Ashley Bloomfield ở một bên, Arden luôn phát biểu rất thẳng thắn tới những công dân của mình. “Cô ấy đã đưa ra được những tuyên bố vô cùng minh bạch” về số lượng ca nhiễm gia tăng và tại sao các biện pháp cách ly phiền hà lại vô cùng cần thiết. “Mức độ cảm thông và chân thực trong những lời cô ấy truyền tải thực sự là rất độc đáo và có sức nặng”, Kerrisey nhận định.

Arden luôn chú tâm tới việc hiểu được các chi tiết khoa học, chẳng hạn như bộ gen của virus được sử dụng như thế nào để giúp theo dõi sự lây lan, hay là cách chủng virus này tiến hoá. Hiểu biết sâu sắc về dịch bệnh giúp cô có thể truyền tải các bằng chứng khoa học phức tạp và liên tục thay đổi một cách toàn vẹn.

Chính quyền New Zealand vẫn phải đối mặt với các chỉ trích về việc thiếu các giám sát cộng đồng và không xét nghiệm đủ những nhân viên và những người quay trở lại từ các cơ sở cách ly, gây ra sự bùng phát dịch tại Auckland, một trong những thành phố lớn nhất của nó. Và vào tháng 6, nền kinh tế của quốc gia này rơi vào một trong những thời điểm khủng hoảng lịch sử, với tỉ lệ thất nghiệp tăng lên một phần ba vào tháng 9 này.

Dù vậy, phần đông người dân vẫn tuân thủ theo những lời khuyên của thủ tướng khi các biện pháp hạn chế được thi hành, các cuộc khảo sát ý kiến cấp quốc gia vẫn cho thấy hơn 80% nhất quán ủng hộ các hành động của chính phủ. Vào tháng 10, người phụ nữ đứng đầu đảng cấp tiến này đã được tái đắc cử với một chính phủ đa số, lần đầu tiên một đảng phái chính trị thống trị với một chính phủ đa số kể từ năm 1996.

Ardern vẫn luôn lắng nghe khoa học khi quản lý các vấn đề khác. So với người tiền nhiệm, cô đã cho thấy nhiều hơn những nỗ lực giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu và đã đưa việc này lên làm ưu tiên. Năm ngoái, New Zealand đã thông qua Đạo luật Không Carbon (Zero Carbon Act), cam kết theo đuổi mục tiêu loại bỏ sản xuất khí thải cho tới năm 2050. Chỉ một số ít quốc gia ban hành các điều luật tương tự.

Chính phủ của Ardern đã đổ khoảng 20% lượng tổng sản phẩm quốc nội của mình vào công cuộc đối phó với đại dịch – nhiều hơn tất cả các quốc gia khác. Do vậy, cô đang phải đứng trước một thách thức to lớn trong việc phục hồi một nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào du lịch quốc tế. Cùng lúc đó, Ardern vẫn phải giữ cho New Zealand an toàn khỏi loại virus mà vẫn đang hung hăng tàn phá rất nhiều đất nước khác. 

Anthony Fauci: Người bảo vệ khoa học

Câu chuyện về vị bác sĩ Hoa Kỳ trở thành người dẫn đường cho cả quốc gia trước dịch bệnh COVID-19, ngay cả khi bị dè bỉu và đe doạ tính mạng.

Trong hơn 40 năm sự nghiệp nghiên cứu bệnh truyền nhiễm của mình, Anthony Fauci đã được tung hô như một vị anh hùng và cả bị nguyền rủa như một kẻ giết người. Những người mến mộ tận tuỵ nhất đã tạo ra những thẻ bóng chày và búp bê dựa trên hình ảnh của ông, trong khi có những người đã gửi tới Fauci những tin nhắn đe doạ tính mạng và làm phiền cả con cái của ông ấy.

Là người đứng đầu Viện các bệnh truyền nhiễm và dị ứng Quốc gia Hoa Kỳ (NIAID), Fauci đã trợ giúp sáu đời tổng thống và dẫn dắt quốc gia này đi qua những lo ngại tấn công vũ khí sinh học, những đợt bùng dịch HIV, Ebola và Zika. Giờ đây, vai trò cố vấn chính phủ và đưa thông tin tới cộng đồng trong giai đoạn đại dịch COVID-19 đã khiến Fauci trở thành bác sĩ quốc dân. Ông là người đưa ra những hướng dẫn để Hoa Kỳ đối phó với đại dịch, những hướng dẫn này thường là trái với ý muốn của tổng thống Donald Trump. Bên cạnh đó, ông vẫn dành thời gian điều trị cho bệnh nhân COVID-19 và HIV. “Nhìn thấy các bệnh nhân thực sự mang lại cho ta một cảm giác khác về việc dịch bệnh này thực sự như thế nào”, Fauci – người làm việc 18 giờ một ngày, 7 ngày 1 tuần – chia sẻ.

Quy mô của đại dịch COVID-19 và việc các phản ứng y tế công cộng bị chính trị hoá đã buộc Fauci phải đi xa hơn tất cả những gì ông từng làm trước đó. Michael Osterholm, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Chính sách về Bệnh truyền nhiễm tại Đại học Minnesota chia sẻ: “Ông ấy là một phần rất quan trọng trong việc cố gắng giúp công chúng hiểu được các thông tin khoa học và chúng ta có thể làm gì với nó – và chúng ta ở đây đương nhiên là bao gồm người đứng đầu Hoa Kỳ.”

Những nỗ lực của ông đã gặp phải nhiều phản kháng, nhưng Fauci vốn không lạ gì với tình huống này.

Vào giai đoạn đỉnh điểm nhất của đại dịch AIDS năm 1988, nhà viết kịch Larry Kramer đã gọi Fauci là một “kẻ giết người” và là “một tên ngu dốt không có năng lực” trên trang bìa tạp chí San Francisco Examiner. Kramer và các nhà hoạt động AIDS khác cho rằng các cuộc thử nghiệm lâm sàng của NIAID để phát triển thuốc cho bệnh HIV đang được thực hiện quá chậm chạp trong khi có hàng ngàn người đang chết dần mòn ngoài kia. Khi một nhóm tụ tập biểu tình bên ngoài văn phòng của Fauci, ông đã mời họ vào nói chuyện. Dần dần, ông đã xây dựng được một kết nối với nhóm người này, dẫn tới rất nhiều thay đổi trong cách thức những người có AIDS được tiếp cận tới các thuốc thử nghiệm. Nó là một cách tiếp cận có tính cách mạng trong thời gian đó, khi mà những người thực sự có bệnh lại không có tiếng nói trong lĩnh vực khoa học vốn làm việc để phục vụ họ. “Đó thực sự là một khoảng thời gian khó khăn. Có nhiều nhà khoa học cho rằng tôi đang quá mạo hiểm”, Fauci nghĩ lại.

Là một người ấm áp nhưng thẳng thừng, với chất giọng đặc vùng Brooklyn, Fauci vốn luôn được các vị lãnh đạo chính trị coi trọng. Nhưng năm nay, những kêu gọi của ông trong việc thực hiện các biện pháp nghiêm ngặt để làm chậm lại diễn biến của đại dịch COVID-19 chỉ nhận được những chỉ trích từ Donald Trump và những quan chức khác, những người luôn coi thường tính chất nghiêm trọng của dịch bệnh và chỉ chầu chực đưa nền kinh tế Hoa Kỳ quay về quỹ đạo thông thường.

Trump từng nói rằng ông sẽ sa thải nhà khoa học này, Fauci cũng liên tục hứng chịu những lời phỉ báng thậm tệ từ những người đi theo Trump. Steve Bannon, một cựu cố vấn của Trump đã từng nói ông mong nhìn thấy đầu của Fauci được treo trên một mũi giáo ngoài cửa Nhà Trắng. Fauci giờ đây luôn có vệ binh liên bang canh chừng cho an toàn của ông.

Tuy vậy, những lời đe dọa đó khiến Fauci “tức giận hơn là sợ hãi”. “Tôi chỉ đang cố gắng truyền tải tới công chúng những thông tin sức khoẻ mà có thể cứu sống họ.”

Một số nhà khoa học cũng bực bội với hình ảnh của Fauci trước công chúng. Ông thường đứng bên cạnh Trump trong lúc họp báo, trong khi vị tổng thống này liên tục đưa ra những đánh giá sai lệch về tình hình dịch bệnh. Mặc dù đôi khi Fauci có đưa ra những nhận định khác Trump, ông chưa bao giờ trực tiếp phản kháng người đứng đầu Hoa Kỳ này.

Sau khi những buổi họp báo như vậy kết thúc vào tháng 4, Fauci đã trở nên thẳng thắn hơn. Mark Harrington, giám đốc điều hành của Treatment Action Group, nhận định rằng “Ông ấy đang nói lên sự thật tới các quyền lực ngoài kia trong vài tháng vừa rồi, theo một cách thức mà không ai trong lực lượng đặc nhiệm hay chính quyền liên bang đã làm.”  Fauci, người chuẩn bị bước sang tuổi 80 vào Tháng 12, nói rằng ông chưa có kế hoạch nghỉ hưu. Ông đã đồng ý ở lại NIAID và tiếp tục phục vụ vị tổng thống tiếp theo của Hoa Kỳ – Joe Biden – với chức vụ cố vấn y tế trưởng. 

Osterholm nói rằng anh hy vọng được nhìn thấy một Fauci tích cực hơn trước ống kính báo chí. Còn Harrington thì lại mong tới ngày Fauci được quay trở lại tập trung vào những vấn đề cấp bách khác như HIV và viêm gan C. “Ông ấy cần được tiếp tục thực hiện công việc bình thường của mình”, Harrington nói, “Đó là một công việc quan trọng mà.” 

Linh Chi dịch

Nguồn

Nature. (December 15, 2020). Nature’s 10: ten people who helped shape science in 2020

error: Content is protected !!

Để lại thông tin để nhận tư vấn