fbpx

AI CÓ THỂ ĐƯỢC COI LÀ GƯƠNG MẶT “KINH ĐIỂN” TRONG KHOA HỌC XÃ HỘI

Trong số tất cả các ý tưởng được đưa ra bởi những nhà nghiên cứu khoa học xã hội, chỉ có một số tương đối ít những ý tưởng chủ chốt và các nhà nghiên cứu được xếp vào hàng kinh điển, trở thành đối tượng và cột mốc cần phải học tập cho những nhà nghiên cứu sau này. Tuy nhiên, có quá ít hiểu biết về quá trình một học giả hay một ý tưởng được ghi nhận và trở nên nổi bật hơn những nhà khoa học hay các công trình khác cùng thời. Một nghiên cứu định lượng của Nicole Holzhauser, một nhà xã hội học ở thế kỷ XX, kết luận rằng bên cạnh nội dung của những công trình khoa học thì vốn xã hội từ lâu đã giữ một vai trò quan trọng trong việc phân bổ sự công nhận và quyền lực trong ngành. Tuy vậy, nếu chỉ có vốn xã hội thì các nhà nghiên cứu cũng khó đạt được thành công lâu dài. Thông qua bằng chứng này, những nhà nghiên cứu đương đại có thể xem xét kỹ lưỡng những yếu tố định hình cách họ công nhận các nhà nghiên cứu thông qua việc trích dẫn…

Làm sao để chúng ta có thể tạo ra sức ảnh hưởng lớn đến một lĩnh vực, tác động đến sự phát triển của nó và cứu cánh là trở nên phổ cập với thế giới rộng lớn. Câu trả lời ngắn gọn: điều chúng ta cần là sự công nhận từ những người trong ngành, như là qua những lượt trích dẫn bạn nhận được. Nhưng không phải ai cũng được (hoặc không được) trích dẫn với cùng một lý do, và không phải sự công nhận nào cũng dẫn đến sự ảnh hưởng mà bạn đang nhắm đến.

Vậy, chúng ta nên đi theo chiến lược nào để đạt được điều này? tìm kiếm sự ghi nhận bởi những đồng nghiệp cùng thời với mình và trở thành “người có sức ảnh hưởng” trong giới học thuật (academic influencer)? Hay hướng tới việc có ảnh hưởng lâu dài bằng cách trở thành một học giả lỗi lạc, một nhân vật được nhắc đến trong các quyển sách giáo khoa sau này và trong các môn học bậc đại học? Cách nào cũng có những lợi thế của nó. Nhưng trước hết, để bắt đầu, hãy tìm hiểu những con đường giúp bạn tạo dựng sức ảnh hưởng trong thế kỷ XXI thông qua xem xét các quá trình công nhận và vinh danh khoa học xã hội đã định hình thế kỷ vừa rồi.

Những lý luận được trình bày trong bài viết này dựa trên một nghiên cứu định lượng về quá trình trên trong diễn ngôn khoa học xã hội ở Đức trong thế kỷ XX với sự xuất hiện của hơn 1000 nhà khoa học xã hội. Trong nghiên cứu này, tác giả đã xem xét tất cả các học giả được trích dẫn trong cuốn sách giáo khoa phổ quát đầu tiên của xã hội học Đức (Handwörterbuch der Soziologie) từ năm 1931. Mẫu nghiên cứu này sau đó đã được so sánh với Klassiker der Soziologie của Dirk Kaesler, một cuốn giáo khoa phác thảo những đóng góp của các nhà nghiên cứu kinh điển được chọn lọc trong lĩnh vực này, đã đóng một vai trò quan trọng trong việc phân định lĩnh vực và như một công cụ hỗ trợ giảng dạy từ những năm 1970 đến nay. Việc so sánh hai cuốn có thể lập thành biểu đồ quỹ đạo của các tác phẩm kinh điển và các biến số góp phần vào quá trình tôn vinh cuối cùng.

Quay trở lại câu hỏi về cách người ta có thể định hình lĩnh vực của bạn, sự công nhận dưới dạng trích dẫn, là một công cụ mạnh mẽ trong quá trình này. Trích dẫn cho thấy khả năng hiển thị nhiều hơn và được công nhận rộng rãi hơn; do đó, nó nâng cao địa vị của một học giả và cứ như vậy tạo ra không gian cho sự loại trừ và bất bình đẳng. Theo một cách cực đoan, điều này có thể được nhìn thấy trong việc phân bổ địa vị của một “nhà khoa học kinh điển” hay một người được lưu danh trong sổ sách, như các nhà xã hội học được nêu trong Klassiker der Soziologie. Các tác giả kinh điển và các tác phẩm của họ có tác động lâu dài đến sự phát triển của một ngành học, bản sắc, lý thuyết và vốn từ vựng mà nó sử dụng để giao tiếp. Do đó, việc kiến tạo của họ có hệ quả tới tương lai.

Những phát hiện của nghiên cứu cho thấy những bất lợi cho các nhà khoa học nữ. Lĩnh vực ban đầu sẵn đã được cấu trúc rất bất bình đẳng, với phần thưởng lớn cho một số ít học giả có vị trí xã hội quyền lực và một nhóm nhỏ các học giả không có vốn xã hội như vậy. 

Thứ hạngTên được chỉ mục trong cơ sở dữ liệuSố lần được trích dẫn
1Weber, Max40
2Marx, Karl27
3Tönnies, Ferdinand * +25
4Simmel, Georg23
5Scheler, Max19
6Oppenheimer, Franz * +18
7Sombart, Werner * +17
Spencer, George Herbert17
9Wiese, Leopold von * +16
10Wundt, Wilhelm15
Bảng 1: Những người được lập chỉ mục có 10 tài liệu tham khảo trở lên trong Handwörterbuch der Soziologie (không tính phần tự trích dẫn). Các biên tập viên (*) và tác giả (+) của Handwörterbuch der Soziologie được đánh dấu bằng * hoặc +. Dữ liệu được truy xuất từ Vierkand et al., 1931 và Holzhauser, 2021_

Điều này sẽ dẫn đến việc ghi danh cho rất ít học giả, với “người chiến thắng” thống trị tất cả và đẩy phần còn lại của gần như toàn bộ lĩnh vực vào lãng quên. Đáng chú ý, từ năm 1931, người ta có thể ước tính ai có khả năng được công nhận vào cuối thế kỷ này: phần lớn sự ghi nhận dành cho các nhà khoa học nam. Tuy nhiên, khi so sánh với Klassiker der Soziologie, lại cho thấy những người đạt được thành công về lâu dài thường nắm giữ ít vị trí xã hội.

Chúng ta cũng có thể thấy, phần lớn phụ nữ bị loại trừ khỏi những sổ sách này. Bạn có thể nghĩ rằng điều này không nằm ngoài dự đoán, vì có rất ít nhà nghiên cứu nữ vào thời điểm đó, nhưng bạn đã nhầm. Ba phần trăm các nhà xã hội học được trích dẫn là phụ nữ, và (đáng ngạc nhiên là) họ được các đồng nghiệp nam của họ công nhận.

Với bối cảnh lịch sử chỉ có 1% giáo sư là nữ vào năm 1931, ba phần trăm là một con số đáng kể. Tuy nhiên, sự phân bổ công nhận mà tôi tìm thấy trong dữ liệu trích dẫn Handwörterbuch, không ai trong top 50 học giả được trích dẫn nhiều nhất. Về mặt thống kê điều này rất khó xảy ra nếu không có sự thiên vị.

Điều này chứng tỏ rằng các yếu tố bên cạnh giới còn giữ vai trò quan trọng hơn trong việc phân bổ sự công nhận. Rất nhiều nam học giả cũng không thể nhận được sự công nhận khi không có địa vị xã hội, trong khi một số vị trí quyền lực xã hội được ghi nhận, chẳng hạn như là một trong những biên tập viên của quyển sách giáo khoa và thành viên hội đồng quản trị của Hiệp hội Xã hội học Đức. Một lượng vốn xã hội cao, bằng mức tăng gấp chín lần được công nhận so với các học giả trung bình trong bối cảnh lịch sử được nghiên cứu.

Điều này làm lộ ra một bí mật trong xuất bản học thuật, bí mật đã từng và vẫn tới giờ vẫn cần chú ý là có các các tiêu chí không hợp lý trong việc công nhận ngắn hạn – liên quan đến các nguồn lực khác nhau (vốn văn hóa, xã hội hoặc thậm chí kinh tế) – trong quá trình đánh giá khoa học. Nói một cách thẳng thắn, bạn có thể được công nhận vì chính công trình khoa học của bạn, nhờ vốn văn hóa, hoặc bạn có thể nhận được nó nhờ các kỹ năng xã hội của bạn, nhờ vốn xã hội của bạn.

Đối với một học giả đầy tham vọng, điều này gợi ý hai chiến lược lý tưởng-điển hình khác nhau.

  • Lựa chọn đầu tiên của bạn là sử dụng vốn văn hóa của bạn một cách khôn ngoan: sáng tạo, đổi mới, có tinh thần sản xuất tri thức khoa học. Biết rõ xã hội của bạn và công bố theo cách khiến người khác không thể bỏ qua công trình của bạn. Để thực hiện theo chiến lược này, trong một thế giới lý tưởng, không cần phụ thuộc vào vốn xã hội, bởi vì công việc của bạn đã tự nói lên điều đó và sẽ được công nhận. Thật không may, tôi không thể cho bạn biết nên triển khai chiến lược này như thế nào, khi mà thế giới này không phải là một thế giới lý tưởng. 
  • Lựa chọn thứ hai của bạn là ngược lại: trở thành nhà truyền giáo, thu thập càng nhiều vốn xã hội càng tốt, xây dựng mạng lưới xã hội, trở thành người có ảnh hưởng, nắm giữ các vị trí trong các hiệp hội học thuật. Ví dụ: trở thành thành viên của hội đồng quản trị hoặc biên tập viên, từ đó sở hữu quyền kiểm soát một mảng nhỏ, hoặc thậm chí toàn bộ ngành thông qua kiểm soát xã hội đối với việc thiết lập chủ đề, hội nghị, vị trí học tập, v.v. Tất nhiên, sẽ dễ dàng thực hiện theo chiến lược này hơn nếu bạn cũng có thể giới thiệu kiến ​​thức và kỹ năng về kỷ luật dưới dạng các ấn phẩm. Là một nhà khoa học, bạn có thể không phải xuất sắc như trong chiến lược đầu tiên, nhưng bạn vẫn sẽ được các đồng nghiệp của mình khen thưởng một cách hào phóng.
Tranh: Karolis Strautniekas/Behance | CC BY-NC-ND 4.0

Thực tế luôn phức tạp hơn, các hình thức vốn khác nhau phát triển theo các mức độ khác nhau trong quá trình hoạt động nghề nghiệp. Điều thú vị là cả hai chiến lược đều có thể thành công gần như bằng nhau về mức độ nhận biết, được hiểu thông qua các chỉ số trích dẫn và tác động, trong khoảng thời gian nhất định. Tuy nhiên, đây là tin xấu cho những ai đặt cược vào chiến lược xã hội nhằm trở thành người lỗi lạc, theo quy luật chung, bạn sẽ không trở thành kinh điển. Mặc dù cả hai chiến lược có thể giúp bạn được công nhận rất cao trong một thời gian, nhưng quyền lực xã hội dường như không được đền đáp trong dài hạn. Ngược lại, quyền lực xã hội dường như cản trở cơ hội trở thành nhà khoa học kinh điển của bạn. Để đạt được điều đó đòi hỏi bạn bước đi trên con đường khoa học đầy gian nan của sự vượt trội.

Từ lâu, việc chúng ta công nhận là cộng đồng khoa học đã có những ảnh hưởng rất lớn. Vấn đề vẫn là chúng ta vẫn biết rất ít về các tiêu chí cụ thể được áp dụng hàng ngày để quyết định công trình nào là xuất sắc về mặt khoa học. Vào thế kỷ 20, một trong những yêu cầu đầu tiên rõ ràng là “trở thành một tác giả nam”, nhưng rõ ràng vẫn còn những yếu tố khác. Đối với các học giả thế kỷ 21, làm thế nào chúng ta có thể quản lý việc ai là người chúng ta cho phép tác động đến số phận của một ngành học và dựa trên những lý do gì? Liên kết với điều này là cần có sự công tâm hơn về trích dẫn. Trên thực tế, điều này có nghĩa là lần tới khi bạn trích dẫn một học giả, hãy suy nghĩ lại nếu bạn thực sự biết lý do tại sao công việc của họ được hoặc cần được coi là quan trọng và vì những lý do nào mà bạn công nhận điều đó. 

Phương Thục dịch

Nguồn

Nicole Holzhauser. (2021, Oct 18). Who gets to be a classic in the social sciences?. LSE Blog.

Đăng ký Nhận bản tin

Bài viết liên quan

error: Content is protected !!

Để lại thông tin để nhận tư vấn