fbpx

ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC HIỆN TƯỢNG THỜI TIẾT CỰC ĐOAN TỚI XU HƯỚNG DI CƯ Ở VIỆT NAM

Nghiên cứu mới nhất của tác giả Nguyễn Việt Cường vừa được đăng tải trên tạp chí Economic Analysis Policy (3.6 CiteScore, 1.973 Impact Factor, Q1 economics, econometrics and finance) với tiêu đề “Do weather extremes induce people to move? Evidence from Vietnam” đã phân tích tác động của các hiện tượng thời tiết cực đoan đến xu hướng di cư tại Việt Nam. Kết quả cho thấy, khu vực xuất hiện các hiện tượng mưa cực đoan thu hút nhập cư của người lao động thu nhập thấp và khuyến khích di cư đối với người có trình độ cao. Trong khi đó, các khu vực có nhiệt độ cao khuyến khích di cư và khu vực có nhiệt độ thấp thu hút nhập cư. Nguyên nhân có thể là do các hiện tượng thời tiết cực đoan tác động đến các yếu tố tiền lương, thu nhập, sức khỏe của người lao động qua đó ảnh hưởng đến xu hướng di cư.

Ảnh: Lũ lụt tại miền Trung Việt Nam

Bằng việc sử dụng mô hình trọng lực di cư (migration gravity model) tác giả đã phân tích tác động của các hiện tượng thời tiết cực đoan bao gồm mưa cực đoan, nắng nóng hoặc lạnh cực đoan. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng cung cấp các thông tin di cư dưới tác động của các hiện tượng thời tiết cực đoan đối với các nhóm đối tượng khác nhau dựa trên các yếu tố về thu nhập và sức khỏe.

Dữ liệu được sử dụng trong nghiên cứu bao gồm dữ liệu về thời tiết và dữ liệu di cư. Dữ liệu di cư bao gồm dữ liệu được trích xuất từ bộ dữ liệu Tổng điều tra dân số và nhà ở 2009 của Việt Nam và Điều tra dân số và nhà ở giữa kì vào 2014 được thực hiện bởi Tổng cục thống kê. Một người di cư được xác định khi họ sống ở tỉnh khác với nơi cư trú hiện tại so với cách đây 5 năm.

Dữ liệu về thời tiết bao gồm dữ liệu về lượng mưa và nhiệt độ theo từng tháng trong vòng 5 năm tương ứng với dữ liệu dân cư của từng tỉnh được thu thập và xử lý từ dữ liệu nghiên cứu trước đó. Đối với nhiệt độ, các biến “nhiệt độ cao” hoặc “nhiệt độ thấp” của một tỉnh được xác định là số tháng có giá trị nhiệt độ trung bình cao hơn bách phân vị thứ 95 hoặc thấp hơn bách phân vị thứ 5 của mức trung bình nhiệt độ trong từng tháng của tỉnh đó trong giai đoạn từ 1900 đến 2014. Dữ liệu về lượng mưa cũng được xác định theo cách tương tự. Trung bình nhiệt độ và lượng mưa hàng tháng của tỉnh trong vòng 5 năm được kiểm soát nhằm tách biệt ảnh hưởng của xu thế biến đổi của khí hậu. Thêm vào đó, để đánh giá độ nhạy của dữ liệu thời tiết, dữ liệu về nhiệt độ và lượng mưa cũng được phân thành các nhóm. Tiếp theo, các dữ liệu về thời tiết và dân cư được tổng hợp trên phần mềm địa không gian theo cấp tỉnh với tổng số quan sát là 7812.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, trong giai đoạn từ 2004 đến 2014, số tháng trung bình diễn ra hiện tượng thời tiết cực đoan liên quan đến nhiệt độ là 2.96 với trung bình 2.56 tháng có “nhiệt độ thấp” và số tháng có “nhiệt độ cao” là 4.35. Đối với lượng mưa, số tháng trung bình có lượng mưa cực đoan là 2.61. Kết quả này cũng cho thấy xu thế nhiệt độ trung bình trung trong giai đoạn này cao hơn so với trung bình trong giai đoạn 1900-2014. Về xu thế di cư, kết quả cho thấy tỷ lệ di cư giảm trong giai đoạn từ 2009-2014. Nguyên nhân có thể đến từ sự phát triển kinh tế của Việt Nam trong giai đoạn này với tốc độ phát triển GDP trung bình hàng năm đạt 7.5% trong giai đoạn 2004-2009 và 6.6% trong giai đoạn 2009-2014.

Có sự tương quan thuận giữa các biến nhiệt độ và tỉ lệ di cư. Các tỉnh có nhiệt độ cao có tỉ lệ di cư cao hơn so với các tỉnh có nhiệt độ thấp. Các biến nhiệt độ và tỉ lệ nhập cư cũng có mối tương quan thuận với nhau. Với lượng mưa, kết quả cho thấy tương quan nghịch, yếu giữa lượng mưa và tỉ lệ di cư của mỗi tỉnh trong khi lượng mưa và tỉ lệ nhập cư có mối tương quan thuận với nhau. Điều này cho thấy người dân có xu thế di chuyển từ khu vực có lượng mưa trung bình thấp đến khu vực có lượng mưa trung bình cao hơn. 

Các biến ngoại sinh cũng là các biến kiểm soát trong nghiên cứu này bao gồm: tổng số dân trước di cư, trung bình nhiệt độ và lượng mưa của các tỉnh trong vòng 5 năm. Việc sử dụng các biến ngoại sinh này giúp ước lượng được toàn bộ tác động của các hiện tượng thời tiết cực đoan đến xu thế di cư. Trong mô hình tác động cố định (fixed effect model), khoảng cách giữa cách tỉnh theo cặp là cố định và được loại bỏ khỏi mô hình. Các tỉnh có tỉ lệ diễn ra các hiện tượng mưa cực đoan cao có tác động thuận đến tỉ lệ di cư. Hiện tượng này chủ yếu diễn ra đối với nhóm dân cư có trình độ học vấn cao. Nguyên nhân là do hiện tượng mưa cực đoan chủ yếu đi kèm với bão và lũ lụt thúc đẩy nhóm dân cư có trình độ học vấn cao chủ động di cư đến khu vực khác nhằm tìm kiếm các cơ hội việc làm không thuộc lĩnh vực nông nghiệp. Đối với nhóm dân cư có trình độ thấp chủ yếu làm việc trong khu vực nông nghiệp, các hiện tượng mưa cực đoan sẽ tạo cơ hội có thu nhập cao hơn do đó thu hút nhóm lao động này nhập cư. Các tỉnh có các nhiệt độ thấp hơn thường có tỉ lệ di cư giảm. 

Tại các tỉnh có hiện tượng nhập cư, kết quả cho thấy mối liên hệ thuận và có ý nghĩa thống kê giữa các hiện tượng mưa cực đoan với logarit của tỉ lệ di cư. Nhóm dân cư có trình độ cao chịu hiệu ứng kéo mạnh hơn của nhiệt độ so với nhóm dân cư có trình độ thấp. Nhiệt độ thấp cũng có tác động thuận tương ứng đến tiền lương. Điều này cho thấy xu thế nhóm dân cư có trình độ cao thường mong muốn tìm kiếm công việc tại khu vực có nhiệt độ thấp hơn, nguyên nhân là do nhiệt độ cao dễ tác động đến sức khỏe và năng suất của người lao động, đặc biệt là những lao động làm việc ngoài trời. Thêm vào đó, nhiệt độ cao cũng làm giảm số lượng nhập cư.  

Có một số khác biệt về tác động của các biến kiểm soát đến từng nhóm đối tượng khác nhau so với tổng thể. Cụ thể, hiện tượng di cư của nhóm người già (trên 60 tuổi) không có dấu hiệu chịu tác động của các hiện tượng thời tiết cực đoan, di cư thường diễn ra chủ yếu đối với nhóm dân cư trẻ hơn (cư dân trong độ tuổi lao động và trẻ em). 

Để đảm bảo tính chính xác, tác giả cũng phân tích độ nhạy của mô hình thông qua việc thay đổi các thông số đầu vào trong mô hình về nhiệt độ và lượng mưa và di cư. Kết quả cho thấy sự tương đồng khi thay đổi dữ liệu đầu vào so với mô hình ban đầu. 

Dữ liệu thời tiết được sử dụng trong nghiên cứu có một số hạn chế. Do thiếu các dữ liệu thời tiết theo ngày, vì vậy, tác giả không thể ước tính ảnh hưởng của các hiện tượng cực đoan khác như sóng nhiệt (heat wave) hoặc mưa cực đoan chỉ diễn ra trong khoảng thời gian ngắn (từ 3 đến 5 ngày). Các hiện tượng thời tiết cực đoan khác như bão, lụt cũng không được xem xét trong nghiên cứu này.

Một số hàm ý chính sách cũng được tác giả đề cập. Đầu tiên, chính phủ cần chú trọng đến phát triển các dịch vụ chăm sóc y tế đặc biệt tại khu vực nông thôn và miền núi, khu vực có hoạt động kinh tế chủ yếu là nông nghiệp. Người lao động trong khu vực này dễ chịu tác động của các hiện tượng thời tiết cực đoan đặc biệt là lao động ngoài trời. Thứ hai, hệ thống thủy lợi tại các khu vực nông thôn cần được nâng cấp và phát triển tạo điều kiện phát triển nông nghiệp. Quan trọng hơn, di cư có thể giúp người dân tránh được những tác động của các hiện tượng thời tiết cực đoan, tuy nhiên người di cư có thể đối mặt với nhiều rủi ro về chi phí, phúc lợi xã hội và các vấn đề xã hội khác tại khu vực di cư đến. Thêm vào đó, những khu vực di cư đến cũng đối mặt với những rủi ro về môi trường, các vấn đề xã hội do tốc độ đô thị hóa. Các vấn đề này cần được chú trọng và có những chính sách hỗ trợ các hoạt động di cư. 

Một yếu tố cần được nhắc đến là trong những năm tới, các khu vực ven biển Việt Nam có thể phải đối mặt với nguy cơ ngập lụt do nước biển dâng, đặc biệt là tại khu vực đồng bằng sông Cửu Long, đồng bằng sông Hồng và Đông Nam Bộ bao gồm thành phố Hồ Chí Minh. Ngập lụt do nước biển dâng sẽ là nguyên nhân thúc đẩy di cư ở quy mô lớn gây ra những bất ổn về an ninh lương thực, an sinh xã hội và các vấn đề môi trường. Do đó, bên cạnh những giải pháp thích ứng và bảo vệ các khu vực này, chính phủ cần có những kế hoạch nhằm giải quyết các vấn đề liên quan đến di cư trên diện rộng do tác động của biến đổi khí hậu trong đó có nước biển dâng tại những khu vực chịu ảnh hưởng.  

Chi tiết nghiên cứu: Nguyen, C. V. (2021). Do weather extremes induce people to move? Evidence from Vietnam. Economic Analysis and Policy69, 118-141.

error: Content is protected !!

Để lại thông tin để nhận tư vấn