fbpx

BỎ TÚI MƯỜI “BÍ KÍP” VIẾT TỔNG QUAN TÀI LIỆU (P2)

Xem: BỎ TÚI MƯỜI “BÍ KÍP” VIẾT TỔNG QUAN TÀI LIỆU (P1)

Bí quyết 6: Giữ thái độ phản biện và nhất quát

Xem xét các tài liệu không phải là sưu tập tem. Một bài tổng quan tốt không chỉ tóm lược các tài liệu một cách hiệu quả mà còn biết cách phê bình, nhận diện các vấn đề phương pháp luận, và chỉ ra những thiếu sót về mặt nghiên cứu. Sau khi hoàn thành một bài phê bình, người đọc nên có hình dung sơ bộ về:

     i. những thành tựu chính trong lĩnh vực được đánh giá,

     ii. các lĩnh vực chính cần tranh biện, và

     iii. các câu hỏi nghiên cứu nổi bật.

Rất khó để đạt được một bài tổng quan thành công trên mọi mặt. Một giải pháp có thể sử dụng là làm việc cùng nhiều tác giả: một số người rất xuất sắc trong việc tóm lược những thành tựu đã đạt được, một số khác rất giỏi trong việc chỉ ra những vấn đề tiềm ẩn, số nữa có sở trường trong việc dự đoán nguồn gốc của giải pháp. Nếu nhóm nghiên cứu của bạn may mắn sở hữu chính xác đội hình trên, thì bạn chắc chắn nên viết một bài tổng quan lý thuyết! Bên cạnh tư duy phản biện, một bài phê bình tài liệu cần có sự nhất quán, chẳng hạn trong việc lựa chọn sử dụng cấu trúc câu bị động hay chủ động, và thì hiện tại hoặc thì quá khứ.

Bí quyết 7: Tìm ra một cấu trúc logic 

Như một chiếc bánh vừa miệng, một bài tổng quan tốt luôn có các đặc trưng sau: đáng đọc, có tính thời sự, lập luận chặt chẽ, lý lẽ sắc sảo, có trọng tâm và có tính phản biện. Bài phê bình rất cần một cấu trúc tốt. Với các bài phê bình, việc đánh giá nghiên cứu dựa trên hệ thống phân chia thông thường bao gồm thành phần giới thiệu, phương pháp, kết quả, và thảo luận chung thường kém hiệu quả và hiếm khi được sử dụng. Tuy nhiên, một phần giới thiệu tổng quát về bối cảnh và phần tóm tắt các luận điểm chính và thông điệp nghiên cứu cũng vô cùng quan trọng. Một xu hướng mới trong các bài tổng quan hệ thống (systematic review) là việc xem xét cả phương thức tìm kiếm tài liệu (cơ sở dữ liệu, từ khóa, giới hạn thời gian).

Vậy làm thế nào để sắp xếp luồng nội dung chính của bài đánh giá để thu hút và định hướng cho người đọc? Một bản tóm lược khái niệm về bài đánh giá sẽ vô cùng hữu ích, ví dụ như dạng sơ đồ tư duy. Những sơ đồ như vậy giúp ta nhìn nhận được cấu trúc logic để sắp xếp và liên kết các phần khác nhau của một bài đánh giá. Trường hợp trên không chỉ giúp ích cho giai đoạn viết mà còn hỗ trợ độc giả nếu sơ đồ được đưa vào bài đánh giá dưới dạng đồ thị. Việc lựa chọn cẩn thận các sơ đồ và số liệu liên quan đến chủ đề phê bình cũng bổ trợ cho cấu trúc văn bản.

Bí quyết 8: Tiếp nhận phản hồi 

Các bài tổng quan tài liệu trải qua quy trình phản biện tương tự các nghiên cứu thực chứng. Hiển nhiên, việc kết hợp phản hồi từ người phản biện sẽ giúp cải thiện bài viết. Nhờ việc đọc đi đọc lại bản thảo nhiều lần, người phản biện có thể phát hiện những lỗi sai, thiếu sót, và mâu thuẫn trong bài mà người viết thường bỏ qua. Tuy nhiên, người viết nên rà soát lại bài viết một lần nữa trước khi gửi, vì việc tự sửa lỗi chính tả, sai sót hoặc những nhầm lẫn nhỏ nhặt vào phút cuối có thể giúp người phản biện tập trung vào việc đưa ra lời khuyên về mặt nội dung hơn là hình thức.

Phản hồi là rất quan trọng để viết một bài tổng quan tốt, và nên được đóng góp từ nhiều đồng nghiệp khác nhau với các quan điểm đa dạng. Dẫu điều này có thể dẫn đến những xung đột ý kiến về giá trị và cách cải thiện bài viết, trường hợp ấy vẫn tốt hơn là sự thiết hụt trong phản hồi. Đa dạng trong ý kiến đánh giá có thể giúp ta xác định được chỗ đứng của sự đồng thuận trong hiểu biết khoa học về một vấn đề.

Bí quyết 9: Sử dụng cả nghiên cứu của cá nhân, nhưng hãy trung lập 

Trong nhiều trường hợp, tác giả một bài tổng quan lý thuyết có những nghiên cứu đã có các công bố liên quan tới chủ đề của bài tổng quan đó. Điều này có thể tạo ra xung đột lợi ích: làm thế nào người viết có thể báo cáo một cách khách quan về công việc của họ? Một số nhà khoa học có thể quá hứng thú với những công bố cá nhân, và do đó có khả năng đánh giá quá cao những phát hiện của họ trong bài đánh giá. Tuy nhiên, sự thiên vị cũng có thể xảy ra theo hướng khác: một số nhà khoa học có thể quá coi thường thành tựu của họ, do đó họ sẽ có xu hướng hạ thấp đóng góp của mình (nếu có) cho một lĩnh vực trong quá trình xem xét.

Nhìn chung, một bài tổng quan lý thuyết không nên là một tập tài liệu về quan hệ công chúng cũng như không phải là một bài tập về tính khiêm tốn. Nếu tác giả có khả năng tạo ra một bài tổng quan có tổ chức và phương pháp trôi chảy và làm hài lòng độc giả, thì rất có thể họ đã khách quan trong việc nhận xét các phát hiện khoa học của chính mình. Đối với các bài tổng quan viết bởi nhiều tác giả, việc chỉ định các đồng tác giả khác nhau đánh giá nghiên cứu của một đồng tác giả có thể tăng tính trung lập. 

Bí quyết 10: Bắt kịp xu hướng nhưng không bỏ quên các nghiên cứu lâu đời 

Với sự tiến bộ nhanh chóng xuất bản khoa học, các bài tổng quan ngày nay không chỉ cần nhận thức được hướng phát triển và các thành tựu của một lĩnh vực nghiên cứu, mà còn là các nghiên cứu mới nhất, để không trở nên lạc hậu. Lý tưởng nhất, một bài tổng quan lý thuyết không chỉ nên xác định các lỗ hổng nghiên cứu đã được đề cập trong các loạt báo truyền thông (điều tương tự cũng áp dụng cho các nghiên cứu lâu đời hơn mà thường bị bỏ qua). Điều này ngụ ý rằng các nhà nghiên cứu nên theo dõi cả truyền thông báo chí vì có thể mất vài tháng trước khi chúng xuất hiện trong cơ sở dữ liệu khoa học. Một số bài tổng quan tuyên bố rằng họ đã xem xét hết tài liệu tới một thời điểm nhất định, nhưng do quá trình phản biện đồng nghiệp thường kéo dài, việc tìm kiếm đầy đủ cả các tài liệu mới xuất hiện ở giai đoạn chỉnh sửa cũng rất quan trọng. Việc đánh giá đóng góp của các bài nghiên cứu mới xuất hiện là một thách thức lớn, bởi vì có rất ít tiền lệ về ý nghĩa và tác động của chúng đối với xã hội và các phát triển khoa học lớn hơn. 

Chắc chắn rằng, các bài viết mưới về chủ đề được tổng quan (bao gồm cả các bài tổng quan độc lập) sẽ xuất hiện ngay sau khi bài tổng quan phê bình ấy đã được xuất bản, do đó việc sớm có một bản tổng quan cập nhật hơn là điều dễ hiểu. Tuy nhiên, đây chính là bản chất của khoa học. Vì vậy, tôi chúc mọi người nhiều may mắn trong quá trình viết tổng quan lý thuyết. 

Nhật Quang dịch

Nguồn:

Pautasso, M. (2013). Ten simple rules for writing a literature reviewPLoS computational biology9(7), e1003149.

error: Content is protected !!

Để lại thông tin để nhận tư vấn