fbpx

CÔNG BỐ TRUY CẬP SỚM SẼ ĐƯỢC TÍNH VÀO CHỈ SỐ ẢNH HƯỞNG TẠP CHÍ TỪ 2021

Clarivate cuối cùng đã chịu bắt nhịp thời đại khi thông báo tính chỉ số ảnh hưởng JIF của tạp chí dựa trên ngày xuất bản bản điện tử thay vì ngày in giấy.

Ảnh: Aleksandar Savić/Behance | CC BY-NC-ND 4.0

Clarivate Analytics mới đây đã thông báo sẽ tính IF (impact factor: chỉ số ảnh hưởng) của các tạp chí dựa trên ngày xuất bản bản điện tử thay vì ngày bản in như trước đây, có nghĩa là nếu một bài báo được xuất bản trực tuyến trước khi chính thức được đưa vào một số phát hành của một tạp chí thì ngày có quyền truy cập sớm (early access) sẽ được tính. Có thể nói cuối cùng Clarivate cũng chịu bắt nhịp cùng thời đại. 

Xuất bản trực tuyến đã manh nha từ giữa những năm 1990 khi một số tạp chí nhanh nhạy nắm bắt được xu hướng lưu trữ nội dung trên Internet. Ngày nay, những thuật ngữ chỉ quyền truy cập sớm như “early online,” “early view”, “online first”, “published ahead of print”, “articles in press” đã trở nên quá quen thuộc. Các bài viết truy cập sớm không khác gì bản in ngoài việc sẽ được gắn thêm số tập của ấn bản và số trang. Quyền truy cập sớm cho phép các kết quả khoa học được chia sẻ và cập nhật nhanh hơn, phản ánh chính xác hơn sự năng động và hiệu quả của giới nghiên cứu hiện nay. Với một số tạp chí chỉ xuất bản trực tuyến thì chỉ có duy nhất một ngày xuất bản nhưng với các tạp chí truyền thống, thời gian trễ giữa ngày xuất bản trực tuyến và ngày chỉ định in có thể kéo dài tới vài tháng thậm chí là vài năm. 

Sự không thống nhất trong cách tính ngày của Clarivate giữa hai loại tạp chí sẽ đặc biệt gây nhầm lẫn đáng quan ngại nếu một bài báo được chấp nhận xuất bản online trong năm này nhưng được in ở năm khác. Một nghiên cứu năm 2012 chỉ ra rằng thời gian trễ giữa in giấy và online của một tạp chí càng dài thì càng có lợi khi tính chỉ số IF của tạp chí đó; và thứ hạng của các tạp chí sẽ thay đổi nếu dùng chỉ số IF sau khi được tính lại chỉ sử dụng thời gian xuất bản online. Mặc dù có nhiều chỉ trích liên quan đến vấn đề chọn mẫu cho nghiên cứu này, nhưng nó cũng làm dấy lên nghi ngờ rằng một số tạp chí cố tình trì hoãn các xuất bản in để có thêm lợi thế trong cuộc đua IF với các tạp chí thuần điện tử. Nhiều người cũng tự hỏi tại sao Clarivate loay hoay mắc kẹt trong hệ thống cũ lâu đến thế. 

Nói đi cũng phải nói lại, thay đổi này là kết quả của nỗ lực 3 năm của Clarivate. Web of Science – hệ thống cơ sở dữ liệu thuộc Clarivate đã thử nghiệm tích hợp ngày xuất bản điện tử vào lưu trữ của mình từ năm 2017 và hiện đã có hơn 6000 tạp chí  tham gia. Nhưng cần lưu ý đây cũng mới chỉ chiếm một nửa trong số các tạp chí trong chỉ mục của WoS. Theo David Mils, đáng chú ý là các tạp chí từ nhà xuất bản Elsevier, nhà xuất bản thuộc ĐH Oxford, ĐH Cambridge và từ một số hiệp hội nổi tiếng như American Association for the Advancement of Science hiện không có dữ liệu về ngày xuất bản online trên WoS. 

Theo tổng biên tập báo cáo trích dẫn tạp chí (Journal Citation Report, ấn phẩm công bố hệ số tác động thường niên), việc chuyển đổi hoàn toàn sang sử dụng xuất bản trực tuyến để tính toán IF sẽ bắt đầu vào năm 2021 bằng bộ dữ liệu năm 2020. Công thức tính chỉ số IF của một tạp chí là lấy số trích dẫn trong một năm chia cho số bài xuất bản trong hai năm trước đó, vậy nên trong năm chuyển tiếp này, số lượng trích dẫn các bài early access sẽ được tính vào tử số nhưng các bài đó sẽ không được tính vào mẫu số của chỉ số IF 2020.

Một số vấn đề được dự đoán sẽ phát sinh trong giai đoạn chuyển tiếp này vì việc các tạp chí tham gia áp dụng phương pháp điều chỉnh này hay không, áp dụng sớm hay muộn cũng sẽ ảnh hưởng đến tương quan chỉ số IF của họ. Để có đánh giá công bằng nhất thì phải đợi đến khi tất cả các tạp chí hợp tác cung cấp dữ liệu. Tuy nhiên, có một điều chắc chắn là cách tính mới minh bạch hơn sẽ giảm đáng kể những mơ hồ và nhầm lẫn tồn tại trong hệ thống cũ, vì vậy đây là bước đi chậm nhưng đáng hoan nghênh.

Ánh Nguyệt tổng hợp

Tài liệu tham khảo

Phil Davis (December 07, 2020). Changes to Journal Impact Factor Announced for 2021. The Scholarly Kitchen.

Nandita Quaderi (October 26, 2020). The JCR Reload and a look ahead to the introduction of early access content in 2021. Web of Science Blog. 

Steve Hubbard. (November 24, 2020). What’s next for JCR: defining ‘Early Access’. Web of Science Blog.

Đăng ký Nhận bản tin

Bài viết liên quan

error: Content is protected !!

Để lại thông tin để nhận tư vấn