fbpx

KHI NÀO THÌ ĐƯỢC “TỰ ĐẠO VĂN”?

Dự án Nghiên cứu về Tái sử dụng Văn bản (Text Recycling Research Project - TRRP) được Cary Moskovitz sáng lập để giúp các tác giả có các hướng dẫn về việc tái sử dụng các văn bản của chính mình.

Mặc dù các nhà nghiên cứu thường có lý do chính đáng cho việc sử dụng lại các bài viết họ đã công bố cho các bài báo phổ thông, một số học giả thường phàn nàn rằng việc tái chế như vậy có thể coi là “tự đạo văn” (self-plagiarism). Nhưng khi Cary Moskovitz (Đại học Duke) đi tìm các hướng dẫn về vấn đề tự đạo văn cho sinh viên của mình, ông đã không thu nhận được gì. 

Tranh: Augusto Zambonato/Behance | CC BY-NC-ND 4.0

Ông chia sẻ: “Hầu như không có nghiên cứu thực tế nào về thực hành này”. Các học giả đã không thực sự kiểm tra tần suất các nhà nghiên cứu tái sử dụng văn bản của họ, xem việc sử dụng lại đó có cấu thành một hành vi vi phạm bản quyền hay không, hoặc hình thức sử dụng lại là đúng, hình thức nào là sai. Vì thế, Moskovitz đã tự mình giải quyết khoảng trống này. Vào ngày 25 tháng 6, Dự án Nghiên cứu về Tái sử dụng Văn bản (Text Recycling Research Project  – TRRP) của ông đã phát hành hướng dẫn cho các biên tập viên và tác giả, mô tả chi tiết khi nào thì thực hành đó được coi là có đạo đức và hợp pháp, cũng như cách trình bày việc sử dụng lại văn bản sao cho minh bạch.

Lisa Rasmussen, một nhà đạo đức nghiên cứu tại Đại học North California, cho rằng các hướng dẫn này còn hữu dụng trong việc tái định hình nhiều vấn đề khác ngoài tự đạo văn. Theo bà, “Nó đang tạo ra một làn sóng chú ý chỉ đổ dồn vào tự đạo văn.” Dưới cương vị của một nhà nghiên cứu đã dành hàng thập kỷ chỉ để làm sáng tỏ duy nhất một vấn đề, chẳng có gì lạ khi họ dùng đi dùng lại một số phương pháp từ nghiên cứu này tới nghiên cứu khác, và chỉ cần vài thao tác cắt và dán xong y nguyên phần phương pháp cũ vào bài viết mới. “Chúng ta không nên bắt họ bỏ công nhào nặn ngôn từ của mình chỉ để tránh các hệ thống phần mềm đạo văn kiểm tra!”

Theo Moskovitz, tái sử dụng văn bản là vô cùng phổ biến trong xuất bản học thuật. Với nguồn tài trợ từ Quỹ Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ, ông và một đồng nghiệp đã phân tích 400 bài báo kỹ thuật được xuất bản gần đây, xây dựng một thuật toán xác định mức độ tương tự giữa các câu trong các bài báo nhận hỗ trợ từ cùng một quỹ và kiểm tra chéo kết quả với người viết mã. Thật vậy, cứ trung bình ba câu mỗi bài lại được tái sử dụng hoàn toàn hoặc tái sử dụng một phần (chỉ áp dụng với các cụm từ đóng vai trò chính trong câu). Tuy nhiên, hiếm có việc việc phát hiện nguyên một đoạn văn bản được lặp lại y hệt nhau trong các bài khác nhau.

Moskovitz nhận thấy rằng ngay cả hướng dẫn có sẵn dành riêng cho việc tái sử dụng văn bản cũng không trả lời được một số câu hỏi quan trọng về đạo đức, chẳng hạn như cách xử lý đoạn văn bản được tái sử dụng trên hai bài báo mà quyền tác giả lại chỉ trùng lặp một phần (một tác giả viết về một chủ đề gần giống nhau với các đồng tác giả khác nhau). Giải pháp thì đa dạng, trải dài trên nhiều điểm mấu chốt khác nhau và có vẻ thiếu cơ sở thực tế. Moskovitz chia sẻ thêm rằng mặc dù Ủy ban về Đạo đức Xuất bản (COPE) đã mô tả một số trường hợp chấp nhận việc tái sử dụng văn bản, nhưng tất cả những hướng dẫn đó lại chỉ được thiết kế dành riêng cho biên tập viên mà không phải nhà nghiên cứu.

hành vi diễn đạt lại (rewording) có thể còn không đạo đức bằng tái sử dụng văn bản, vì nó “giấu” đi sự thực là phần văn bản đó “đã được tái sử dụng”

Theo Moskovitz, các câu hỏi về vấn đề pháp lý cũng rất đáng lưu tâm. Trong một cuộc khảo sát các biên tập viên tại các tạp chí hàng đầu ở nhiều lĩnh vực, ông và các cộng tác viên của mình nhận thấy các biên tập viên thường yêu cầu các nhà nghiên cứu diễn đạt lại văn bản vì lo ngại vi phạm bản quyền, bởi lẽ các nhà xuất bản thường là bên sở hữu bản quyền chứ không phải tác giả. Dẫu vậy, các biên tập viên lại không chắc khi nào việc diễn đạt lại là cần thiết về mặt pháp lý. Tuy nhiên, thông thường dưới góc độ pháp lý, diễn đạt lại có thể không thực sự cần thiết bởi thể theo hướng dẫn của TRRP, có lý do chính đáng để cho rằng nó thuộc danh mục “sử dụng hợp pháp” trong luật bản quyền của Hoa Kỳ. (Moskovitz nói rằng anh ta không có thông tin về bất kỳ vụ kiện nào do các nhà xuất bản đưa ra về việc tái sử dụng văn bản.)

Moskovitz và các đồng nghiệp bắt đầu xây dựng một bộ hướng dẫn chi tiết hơn dựa trên lời khuyên từ các nhà xuất bản tạp chí và các chuyên gia khác, bao gồm COPE. Các đề xuất kết quả phân biệt các hình thức tái sử dụng văn bản khác nhau, ví dụ như tái sử dụng văn bản từ công trình chưa được xuất bản như đề xuất tài trợ hoặc lấy lại y nguyên phần mô tả phương pháp nghiên cứu và áp dụng ở nhiều bài báo đã xuất bản. Nhóm của ông cho rằng tái sử dụng văn bản một cách thích hợp có thể giúp truyền đạt ý tưởng một cách chính xác. Theo hướng dẫn, hành vi diễn đạt lại (rewording) có thể còn không đạo đức bằng tái sử dụng văn bản, vì nó “giấu” đi sự thực là phần văn bản đó “đã được tái sử dụng”. Tuy nhiên, bộ hướng dẫn cũng khuyến nghị không nên sử dụng phương pháp này để xuất bản cùng một bài viết ở nhiều nơi mà thay vào đó, hãy thực hiện các thay đổi nhỏ đối với một bài báo đã xuất bản và gửi nó đi nơi khác.

Tuy không tham gia vào dự án TRRP nhưng gần đây, Evan Kharasch, bác sĩ gây mê tại Duke và là tổng biên tập của Anesthesiology đã tiên phong cho chính sách biên tập đầu tiên của tạp chí về việc tái sử dụng văn bản dựa trên hướng dẫn của TRRP. Khi các tác giả mô tả các phương pháp hoặc giao thức tiêu chuẩn, tạp chí giờ đây cho phép họ sử dụng văn bản giống hệt hoặc “tương đương cơ bản” với các công bố trước đó, miễn là họ trích dẫn nguồn gốc. Ông cho rằng việc mỗi người đều được chọn sử dụng phần viết tốt nhất của mình là vô cùng hợp lý, ngay cả khi nó đã được xuất bản trước đó. Kharasch khẳng định rằng việc minh bạch các thành phần cấu thành một hành vi tái sử dụng văn bản hợp pháp “giúp vạch ra một ranh giới rõ ràng hơn trong chống lại hành vi đạo văn” .

Rasmussen hy vọng hướng dẫn TRRP sẽ giúp các biên tập viên tái định hướng trọng tâm tới các khía cạnh khác của việc tái sử dụng văn bản nhằm củng cố khả năng bảo vệ tính toàn vẹn của nghiên cứu. Bà lưu ý thêm rằng việc tìm phần văn bản bị lặp lại bằng phần mềm phát hiện đạo văn cũng không thực sự đảm bảo tính toàn vẹn của nghiên cứu. Nó có thể hình thành thêm các tác vụ không cần thiết, từ đó càng làm giảm tính rõ ràng của văn bản. Rasmussen nói: “Kiểm tra đạo văn thực ra chẳng giúp ích gì cho việc bảo toàn tính trung thực của nghiên cứu”. 

Moskovitz hy vọng hướng dẫn TRRP sẽ giúp mọi người hiểu rõ hơn về phạm vi tái sử dụng văn bản, từ đó, tiến sự đồng thuận về thời gian để có thể phổ cập rộng rãi trong giới nghiên cứu. Ông nói: “Về bản chất, nghiên cứu khoa học hoạt động theo cấu trúc bậc thang. Mọi người liên tục nói về việc đứng trên vai của những người khổng lồ, nhưng ở một khía cạnh nào đó, họ thực ra chỉ đang đứng trên vai của chính họ mà thôi”.

Minh Trang dịch

Nguồn:

Cathleen O’Grady. (June 25, 2021). When is ‘self-plagiarism’ OK? New guidelines offer researchers rules for recycling text. Science.

error: Content is protected !!

Để lại thông tin để nhận tư vấn