fbpx

“MỘT ĐẤT NƯỚC, MỘT ĐĂNG KÝ” – KẾ HOẠCH TRUY CẬP TẠP CHÍ KHOA HỌC Ở CẤP ĐỘ QUỐC GIA CỦA ẤN ĐỘ

Chính phủ Ấn Độ hiện đang xúc tiến một đề xuất táo bạo để mọi người dân trong nước có thể thoải mái tiếp cận các tài liệu học thuật.

Theo thông tin từ một nhà tư vấn chính sách, chính phủ Ấn Độ đang muốn đàm phán với các nhà xuất bản lớn nhất trên thế giới để thiết lập những đăng ký truy cập toàn quốc, thay vì chỉ là những thoả thuận của những tổ chức tư nhân mà chỉ các học giả mới có thể sử dụng.

Bản dự thảo của đề xuất này dự kiến sẽ được nộp lên chính phủ trong vài tuần tới và cần phải được nội các thông qua, có thể trước khi hết năm 2020. “Nếu Ấn Độ có thể làm được việc này với chi phí phù hợp, thì nhiều quốc gia khác cũng sẽ quan tâm.” Peter Suber, Giám đốc Văn phòng Truyền thông Học thuật Harvard ở Cambridge, Massachusetts cho biết. Nếu dự thảo này được thông qua, Ấn Độ sẽ trở thành quốc gia lớn nhất thông qua được thương vụ sẽ cung cấp quyền truy cập vào các bài báo có trả phí cho hơn 1,3 tỷ công dân của mình.

Uruguay có các cơ sở nghiên cứu có các đăng ký cho phép mọi công dân của mình đọc các nghiên cứu quốc tế, Đức thì có các đăng ký cấp độ toàn quốc giữa các cơ sở nghiên cứu và các nhà xuất bản lớn. Thoả thuận “read and publish” của Đức cũng yêu cầu các nhà nghiên cứu công bố nghiên cứu của mình theo các chính sách truy cập mở để mọi người đều có thể đọc bài báo đó một cách miễn phí. Ấn Độ không đưa ra các điều khoản truy cập mở như vậy. Thay vào đó, chính phú được tư vấn là yêu cầu các tác giả nghiên cứu lưu trữ các bản thảo đã được chấp nhận của mình trên các kho truy cập trực tuyến mở – phương thức này gọi là truy cập mở xanh.

Đề xuất này nổi lên từ những thảo luận về việc các quốc gia có nên tham gia Kế Hoạch S, một sáng kiến ​​truy cập mở toàn cầu được hỗ trợ bởi hơn 20 cơ quan tài trợ quốc gia và các tổ chức quốc tế, sẽ có hiệu lực vào năm 2021. Kế hoạch này đề ra rằng các công bố được tài trợ bởi các cơ quan trên nên được truy cập miễn phí thông qua các tạp chí mở hoàn toàn hoặc các nền tảng khác ngay khi vừa xuất bản. Nhưng những người ủng hộ quyền truy cập mở ở Ấn Độ nói rằng Kế hoạch S không phù hợp với nước này, bởi nhiều tạp chí truy cập mở đang áp dụng phí xử lý bài báo (article processing charge – APC). 

Các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình sẽ theo dõi sát sao bước đi tiếp theo của Ấn Độ. Với cương vị là một đất nước xuất bản nghiên cứu lớn (có số bài báo về khoa học và kỹ thuật được xuất bản cao thứ ba trong năm 2018), vị thế của quốc gia này có thể có trọng lượng hơn trong các cuộc đàm phán với các nhà xuất bản, so với các quốc gia nhỏ có ít xuất bản hơn.

‘Một đất nước, một đăng ký’

Các ước tính sơ bộ cho thấy các cơ sở nghiên cứu ở Ấn Độ đang chi ít nhất 15 tỷ rupee (200 triệu USD) mỗi năm cho các các tạp chí có thu phí. Bằng cách liên kết lại với nhau để thương lượng với các nhà xuất bản, chính phủ có thể giảm đáng kể chi phí này và mở rộng khả năng tiếp cận cho tất cả người dân Ấn Độ.

Tuy nhiên, việc đề xuất này có được thông qua hay không phụ thuộc rất nhiều vào việc liệu các nhà xuất bản có đồng ý với mức chiết khấu, bởi việc thực hiện một thỏa thuận như vậy cho một đất nước có quy mô dân số lớn như Ấn Độ sẽ mang tới nhiều thử thách về mặt kỹ thuật cho họ. Elsevier và Springer Nature đều nói rằng họ mong chờ vào việc hợp tác, nhưng không bình luận gì về các thỏa thuận chiết khấu.

“Ấn Độ nên là một phần của phong trào toàn cầu nhằm cải cách hệ thống xuất bản – nhưng nếu một thỏa thuận quốc gia có thể thương lượng quyền truy cập cho người dân của mình với một mức giá hợp lý, thì đó vẫn sẽ là một điều tốt.” 

Juan Pablo Alperin

Những người ủng hộ phong trào truy cập mở bên ngoài Ấn Độ cho rằng kế hoạch đăng ký quốc gia này đi ngược lại với tinh thần truy cập mở. Thay vì nỗ lực bỏ đi các rào cản toàn cầu trong việc truy cập tri thức, việc này lại như đang “khuyến khích mọi người phải tự biết lo cho bản thân mình” (bình luận của Juan Pablo Alperin, một nhà nghiên cứu tại Đại học Simon Fraser). Rahul Siddharthan, một nhà nghiên cứu tại Viện Khoa học Toán học ở Chennai, Ấn Độ và là thành viên của nhóm cố vấn, cũng đồng ý rằng kế hoạch đăng ký cấp quốc gia này không phải là một kế hoạch lý tưởng. “Ấn Độ nên là một phần của phong trào toàn cầu nhằm cải cách hệ thống xuất bản – nhưng nếu một thỏa thuận quốc gia có thể thương lượng quyền truy cập cho người dân của mình với một mức giá hợp lý, thì đó vẫn sẽ là một điều tốt.” 

Quyền truy cập mở ‘xanh’

Để các nghiên cứu có thu phí truy cập có thể được truy cập trên toàn cầu, các nhà nghiên cứu ở Ấn Độ nên được khuyến khích đăng tải các bản thảo đã được phản biện của mình trên các kho truy cập mở ngay khi nó vừa được chấp nhận bởi một tạp chí. Tuy vậy, việc này còn phải phụ thuộc vào chính sách của các nhà xuất bản. Bên cạnh đó, các kho truy cập trực tuyến còn chưa phổ biến ở Ấn Độ, chỉ một số nghiên cứu của các tác giả nước này được đăng tải trên các kho trực tuyến, cho dù Bộ Khoa học và Công nghệ và Bộ Công nghệ Sinh học đã ra yêu cầu này từ năm 2014 với tất cả các nghiên cứu được họ tài trợ.

Mâu thuẫn về APC

Nhóm cố vấn cho chính phủ đang chia ra thành 2 ý kiến khác nhau về các tạp chí truy cập mở có thu phí APC. Một số cho rằng nếu chính phủ chi trả chi phí này, nó sẽ cho phép các nhà nghiên cứu không có khả năng chi trả các khoản phí như vậy có cơ hội công bố trên các tạp chí mở có uy tín. Một số khác lại cho rằng việc trả tiền để xuất bản là không tốt cho những quốc gia như Ấn Độ, nơi mà nguồn lực cho nghiên cứu rất khan hiếm. Có nguồn tài trợ để chi trả APC sẽ thúc đẩy các nhà nghiên cứu nộp bài vào các tạp chí có thu phí này, tạo ra nhiều nguồn thu nhập hơn cho các nhà xuất bản đến từ các nước phát triển như Anh, Mỹ và các nước châu Âu. “Khoa học có thể có tính toàn cầu, nhưng khi nói tới truyền thông khoa học (science communication), doanh thu lại không được chia sẻ ở nhiều quốc gia,” Muthu – một nhà nghiên cứu về sở hữu trí tuệ và là một thành viên trong ban cố vấn – nhận định.

Chưa rõ rằng dự thảo chính sách truy cập quốc gia của Ấn Độ sắp được công bố tới đây sẽ có quan điểm như thế nào về APC. Các tạp chí uy tín có thể cần những chi phí như vậy để có thể vận hành, nhưng chi phí đó lại quá cao đối với những đất nước như Ấn Độ. VijayRaghavan, cố vấn khoa học chính cho chính phủ Ấn Độ, phát biểu trong một buổi cố vấn công cộng rằng “Chúng ta thực ra đang thương lượng [một thoả thuận] ở cấp độ quốc gia, và tôi chắc rằng sớm thôi, cả việc truy cập lẫn khả năng công bố nghiên cứu với chi phí hợp lý sẽ sớm có hiệu lực.”

Linh Chi lược dịch

Nguồn: Smriti Mallapaty. (02/10/2020). India pushes bold ‘one nation, one subscription’ journal-access plan. Nature

Đăng ký Nhận bản tin

error: Content is protected !!