fbpx

NHỮNG BÀI BÁO BỊ RÚT ĐÁNG CHÚ Ý NHẤT NĂM 2020

2020 được xem là một năm của đại dịch COVID-19 và chủ đề này cũng thống trị trong thế giới những bài báo bị rút. Theo Retraction Watch, tính đến đầu tháng 12 năm nay, đã có tới 39 bài báo về virus corona bị rút khỏi các nền tảng ấn phẩm tiền xuất bản (preprint) và các tạp chí có phản biện - một con số mà chắc chắn sẽ còn gia tăng. Dưới đây là một số bài báo đáng chú ý nhất trong tổng số hơn 1650 bài đã bị rút trong năm nay.

1 Trường hợp tai tiếng nhất phải kể tới là hai bài báo xuất hiện trên 2 tạp chí uy tín nhất giới Y học. Cả The LancetThe New England Journal of Medicine đều đã buộc phải rút 2 bài báo sử dụng dữ liệu của một công ty đầy nghi vấn có tên là Surgisphere. Công ty này đã từ chối chia sẻ kết quả của nó với các đồng tác giả và biên tập viên có liên quan. Trước khi bị gỡ xuống, bài báo trên The Lancet đã có sức ảnh hưởng cực kỳ lớn, thậm chí đã khiến những thử nghiệm lâm sàng về hydroxychloroquine phải dừng lại. Nghiên cứu thứ ba của Surgisphere cũng đã bị gỡ khỏi hệ thống SSRN sau yêu cầu của một đồng tác giả bài báo.  

2 Mặc dù kết luận của bài báo trên về hydroxychloroquine tới cùng đã được cho là không có uy tín, nhiều nghiên cứu theo sau đã xác định rằng loại thuốc này không có tác dụng trong việc điều trị COVID-19. Phương thức điều trị đáng nghi mà tổng thống Donald Trump đã tự hào khoe về việc đưa nó vào sử dụng là chủ đề của một bản thảo tiền xuất bản và đã bị rút vào tháng Năm năm nay. Tuy vậy, trước khi bị thu hồi, nghiên cứu đã trở nên phổ biến sau khi Laura Ingraham – phát thanh viên của Fox TV – quảng cáo về nó. Một phiên bản khác của bài báo ít dựa vào hydroxychloroquine hơn đã được xuất bản vào tháng 10 trong một số đặc biệt của một tạp chí mà Didier Raoult – một nhà khoa học người Pháp và cũng là đồng tác giả của nghiên cứu – làm biên tập viên. (Cho tới giờ, chưa có nghiên cứu nào của Raoult về thuốc này bị rút, mặc dù một phản biện do Elsevier chỉ định đã nhận xét về một trong các bài báo của ông là có “thiếu sót nghiêm trọng về mặt phương pháp luận” và “hoàn toàn vô trách nhiệm”.)

3 Hydroxychloroquine cũng là chủ đề của một bài báo mà hai tác giả đã cố ý viết sai lệch để vạch trần hành vi của một tạp chí mà họ cho là “săn mồi”. Hai nhà nghiên cứu châu Âu này đã công bố trên tạp chí Asian Journal of Medicine (AJMH) một bài báo chỉ ra rằng virus SARS-CoV-2 “có tính chết người hơn cả xe scooter” và rằng hydroxychloroquine là “giải pháp độc nhất”. Tạp chí này sau khi bị chỉ trích đã thể hiện sự phẫn nộ và lập tức rút lại bài nghiên cứu. Hai tác giả khởi đầu vụ việc vô cùng vui vẻ chia sẻ rằng “đúng là bài báo đó xứng đáng bị rút – nhưng ngày từ đầu đáng ra nó nên KHÔNG BAO GIỜ được xuất bản, và đây chính là vẻ đẹp của câu chuyện ấy.”

4 Cùng trong tuần mà The Lancet NEJM rút lại nghiên cứu của Surgisphere, tạp chí Annals of Internal Medicine đã gỡ bỏ một nghiên cứu có lượng trích dẫn cao được công bố vào tháng 4, chứng minh rằng khẩu trang không có ích trong việc phòng chống sự lây lan của SARS-CoV-2. Kết quả đó đã thu hút cực kỳ nhiều sự chú ý trên các phương tiện truyền thông, trước khi các nhà khoa học khác chỉ ra rằng dữ liệu của nghiên cứu đó chỉ dựa trên… 4 khách thể.

5 Thiếu dữ liệu là một vấn đề, nhiều nghiên cứu khác thậm chí còn thiếu cả những hiểu biết thông thường, chẳng hạn như một bài báo khẳng định rằng COVID-19 được tạo ra bởi năng lượng viễn thông 5G. Bài báo bị rút một cách nhanh chóng này đã được phong danh hiệu “nghiên cứu tệ nhất 2020” bởi nhà điều tra dữ liệu (data-sleuth) Elisabeth Bik.

6 Và người chiến thắng hạng mục “không bị rút nhưng đáng ra không nên công bố” là chương sách chỉ ra rằng virus COVID-19 đến trái đất nhờ sự quá giang của một thiên thạch từ vũ trụ.

             

7 Cùng trong mạch về những tư duy kỳ lạ, Science of the Total Environment chắc chắn chẳng hề thua kém bất kỳ tạp chí nào khi xuất bản một bài báo khẳng định rằng đeo bùa có thể giúp chống lại COVID-19. Sau khi nhận được nhiều chỉ trích trên Twitter, một số tác giả của nghiên cứu đã viết thư xin rút. Tuy vậy cho tới giờ, tạp chí này vẫn chưa loại bỏ/thay thế hoàn toàn bài báo.

8 Các nhà nghiên cứu tại Đại học Hoàng Gia London (Imperial College London – ICL) đã gỡ xuống một bài báo của họ, sau khi một bản thảo tiền xuất bản về dữ liệu dịch tễ học ở Trung Quốc mà họ dựa trên bị rút. Trước đó, theo lời của The Washington Post, nghiên cứu của nhóm các nhà khoa học tại ICL đã góp phần “thúc đẩy chính quyền Anh và Mỹ gia tăng các chiến lược đối phó với dịch bệnh.” Nghiên cứu dự đoán rằng virus corona sẽ giết khoảng nửa triệu người Anh và hơn 2 triệu người Mỹ nếu như các lệnh hạn chế tiếp xúc xã hội không được thực hiện tử tế. Kết luận này đã khiến chính phủ Anh ngay lập tức tiến hành các chiến lược cách ly và hạn chế tiếp xúc xã hội. Các tác giả của nghiên cứu đã chia sẻ với The Scientist rằng họ tự tin là những dữ liệu về sau vẫn sẽ khẳng định cho kết luận của họ.

9 Tạp chí Cellular & Molecular Immunology chỉ mất 3 ngày để quyết định chấp nhận một bản thảo chứng minh rằng COVID-19 có thể tấn công các tế bào bạch cầu – giống với cơ chế của HIV – nhưng mất tới 3 tháng để rút lại bài báo đó sau khi một nhà nghiên cứu gửi cho họ một lá thư chỉ trích những phát hiện của nghiên cứu. Trước khi bị gỡ bỏ, theo dữ liệu của Altmetric, kết quả của nghiên cứu đã xuất hiện trên tạp chí New York và nhiều nền tảng truyền thông đại chúng khác, và là chủ đề bàn luận của hàng ngàn tweet. 

Ngoài chủ đề COVID-19

Một số tạp chí đã tận dụng năm 2020 như một dịp để thanh lọc những bài báo mà độc giả cho là không phù hợp. Tháng 6 năm nay, Angewandte Chemie – một trong những tạp chí uy tín nhất Hiệp hội Hoá học Đức – đã rút một bài luận của Tomáš Hudlický (Đại học Brock). Nội dung của bài luận đề cập đến những than phiền của Hudlický về việc trường đại học của ông quan tâm quá nhiều tới các nhà nghiên cứu nữ và các tác giả đến từ các nhóm thiểu số. Bài luận sau khi được công bố đã dấy lên nhiều tranh cãi trong giới học thuật. Sau đó, 16 thành viên thuộc ban biên tập tạp chí đã đệ đơn từ chức để phản đối bài viết này và 2 biên tập viên đã bị đình chỉ do có liên quan tới vụ việc.

Tạp chí Journal of Vascular Surgery cũng đã thu hút nhiều sự chú ý sau khi cho xuất bản một bài báo chỉ trích những bác sĩ đăng ảnh mặc đồ bơi là có tác phong “không chuyên nghiệp”. Bài luận này sau đó đã bị chỉ trích là lỗi thời và mang tính thành kiến đối với phụ nữ, dấy lên phong trào #medbikini trên Twitter. Cuối cùng, tạp chí đã phải lên tiếng xin lỗi.

Một trường hợp đáng lưu ý khác là Jonathan Pruitt, một nhà khoa học người Canada nghiên cứu về xã hội học của loài nhện. Đầu năm nay, một trong những đồng tác giả của Pruitt đã bày tỏ quan ngại về tính trung thực của dữ liệu Pruitt cung cấp, dẫn tới một cuộc điều tra mà kết quả là 8 bài báo của nhà khoa học này đã bị rút (cuộc điều tra vẫn đang tiếp diễn).
Trường hợp của Pruitt là một trong số các dẫn chứng về việc các nhà nghiên cứu bị ảnh hưởng quyết định công khai rộng rãi việc rút bài của họ. Kate Laskowski, một đồng tác giả với Pruitt, đã thông báo trên blog cá nhân của cô ấy rằng: “Tôi đang bắt đầu năm mới với một việc mà tôi chưa bao giờ nghĩ mình sẽ thực hiện: Tôi chuẩn bị đệ đơn xin rút một bài báo của mình.” Frances Arnold, một nhà khoa học từng đạt giải Nobel cũng đã thông báo về việc gỡ bài khỏi tạp chí uy tín Science trước cả khi tạp chí công bố thông cáo thu hồi.

Linh Chi dịch

Nguồn

Retraction Watch. (December 15, 2020). The Top Retractions of 2020. The Scientist.

error: Content is protected !!

Để lại thông tin để nhận tư vấn