fbpx

QUAN ĐIỂM VỀ GIÁ TRỊ CON CÁI TRONG XÃ HỘI VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI

Hai tác giả Trần Thị Minh Thi Nguyễn Hà Đông (Viện Nghiên cứu Gia đình và Giới) cùng tác giả Gu Xiaorong (Viện Nghiên cứu châu Á, Đại học Quốc gia Singapore) mới đây đã công bố kết quả về giá trị của con cái (value of children) trong bối cảnh Việt Nam đương đại trên tạp chí Child Indicators Research. Đây là tạp chí thuộc nhà xuất bản Springer, được chỉ mục trong danh mục SSCI, xếp hạng Q1 Scopus và có 2020 IF = 2.420.

Nghiên cứu về giá trị con cái có nguồn gốc từ các nước phát triển, trong bối cảnh tỉ lệ sinh sản ở các quốc gia này có sự sụt giảm đáng kể vào những năm giữa thế kỉ 20. Sử dụng lăng kính lý tiếp cận giá trị con trẻ, các học giả muốn tìm hiểu về mối quan hệ giữa kỳ vọng xã hội và thực tế cuộc sống trong giai đoạn chuyển giao của người trẻ sang vai trò làm cha mẹ. Trước những biến động kinh tế, người trẻ ở các quốc gia phát triển ngày càng có xu hướng trì hoãn việc có con. Trong khi đó, các tiêu chuẩn xã hội vẫn đề cao việc làm cha mẹ như một giai đoạn cần thiết của con người cũng như quan trọng với xã hội. 

Việt nam là một quốc gia đang trải qua tiến trình hiện đại hóa và công nghiệp hóa với tốc độ nhanh chóng. Kể từ khi tuyên bố độc lập vào năm 1945, Việt Nam đã liên tục trải qua nhiều sự thay đổi về xã hội và chính trị. Dữ liệu những năm gần đây cho thấy khoảng cách về giới ở nước ta có sự thu hẹp, ngày càng có nhiều phụ nữ tham gia vào thị trường lao động; tỉ lệ gia đình sống theo hộ gia đình hạt nhân tăng cao; có các thay đổi trong tư tưởng truyền thống về hôn nhân và gia đình; và tỉ lệ sinh đang giảm dần. Với những đặc điểm này, nhóm tác giả muốn khám phá ảnh hưởng của các yếu tố ở nhiều cấp độ tới quan điểm của cá nhân về các giá trị gắn với con cái. 

Dữ liệu của nghiên cứu được lấy từ khảo sát Li dị và Giá trị gia đình ở Việt Nam đương đại, bao gồm 1759 khách thể từ 15-70 tuổi. Mẫu khảo sát được lựa chọn sao cho đại diện cho cấu trúc dân số toàn quốc xét về nhóm năm sinh, giới tính, nơi ở, dân tộc và tôn giáo. 

Kết quả nghiên cứu nhận thấy rằng người Việt Nam nhìn chung có giá trị về cảm xúc gắn với con cái cao hơn so với giá trị phương tiện (instrumental value – coi việc sinh con là cần thiết do gắn với ‘sự hữu ích’ của con cái như có người chăm sóc khi về già, có người nối dõi tông đường,…). Xem xét cụ thể hơn từng nhóm, nhóm sinh sau Đổi Mới (1986) báo cáo giá trị cảm xúc và giá trị phương tiện thấp hơn so với các nhóm tuổi thuộc thế hệ trước; nhóm khách thể sống ở miền Nam có giá trị cảm xúc và giá trị phương tiện gắn với con cái cao hơn so với nhóm sống ở miền Bắc. 

Về sự khác biệt giữa các nhóm tuổi, các tác giả cho rằng kết quả này có thể cho thấy người trẻ đang dần rời xa quan niệm đặt con cái làm trọng tâm (child-centric) vốn thống trị các thế hệ trước đó. Xã hội Việt Nam dường như đang chứng kiến sự chuyển biến hệ gia trị theo hướng cá nhân hóa hơn. Tuy vậy, cần lưu ý rằng phần lớn khách thể trong nhóm tuổi này ở thời điểm trả lời khảo sát đều chưa kết hôn và chưa có con, điều này có thể ảnh hưởng tới kết quả nghiên cứu.

Về ảnh hưởng của quan điểm về giá trị này lên tỉ lệ sinh con, nhóm tác giả thu được kết quả tương đồng với các kết luận từ các nghiên cứu đi trước. Trong đó, giá trị cảm xúc có mối quan hệ theo chiều dương với tỉ lệ sinh con; và giá trị phương tiện có mối quan hệ ngược chiều với tỉ lệ sinh con (tỉ lệ sinh con được đo bằng số con khách thể trả lời khảo sát hiện tại đang có). Tuy vậy, khi kiểm soát các biến độc lập gồm nhóm tuổi, khu vực và điều kiện kinh tế, xã hội, hai mối quan hệ trên đều không có ý nghĩa về mặt thống kê. Kết quả này mang tới góc nhìn mới khi mà nghiên cứu về giá trị con cái trước đây thường chỉ tập trung vào góc độ cá nhân, quan điểm của cha mẹ. Mối quan hệ phức tạp giữa các yếu tố cấp cá nhân, khu vực và vĩ mô với tỉ lệ sinh sản của cá nhân mà nghiên cứu này nhận thấy có thể cho thấy rằng quyết định sinh con của người Việt không bị ảnh hưởng nhiều bởi các rào cản hay hỗ trợ cấu trúc.

Chi tiết nghiên cứu: Thi, T. T. M., Xiaorong, G., & Dong, N. H. (2021). Complex Modernization: The Value of Children and Social Transformation in Contemporary Vietnam. Child Indicators Research, 14(2), 511-536. 

error: Content is protected !!

Để lại thông tin để nhận tư vấn