fbpx

“RẮN TỰ NUỐT ĐUÔI” TRONG KHOA HỌC: KHI NGHIÊN CỨU VỀ SỰ THIẾU TRUNG THỰC DỰA TRÊN DỮ LIỆU GIAN LẬN

Dan Ariely, một nhà nghiên cứu nổi tiếng trong lĩnh vực kinh tế học hành vi và lĩnh vực tâm lý học và hiện đang công tác tại Đại học Duke. Ông là tác giả của nhiều cuốn sách nổi tiếng đã được xuất bản tại Việt Nam bao gồm: “Phi lý trí”, “Lẽ phải của phi lý trí”, “Bản chất của dối trá”, “Tiền bạc và lý trí”, “Phi lý một cách hợp lý”. Ariely được biết đến với việc tạo ra những thực nghiệm thông minh nhằm mổ xẻ những nhược điểm và tội lỗi của con người. Nhà khoa học hành vi Eugen Dimant của Đại học Pennsylvania cho biết: “Nghiên cứu của Dan Ariely về tính trung thực, gian lận và phi lý là “cực kỳ thông minh và cực kỳ trực quan” và nó đã có tác động rất lớn đến cả lĩnh vực và chính sách của chính phủ.

Dan Ariely phát biểu trong một buổi gặp mặt của Tổ chức cựu sinh viên Đại học Tel Aviv

Tuy nhiên, ít ai ngờ rằng Dan Ariely và một số đồng nghiệp của ông bây giờ đang vướng vào một vụ bê bối trong giới khoa học khi một nghiên cứu của nhóm đã dựa trên dữ liệu bị làm giả.

Cái kim trong bọc …

Câu chuyện bắt đầu vào năm 2012, Dan Ariely cùng với Max Bazerman, Francesca Gino, Nina Mazar và Lisa Shu, đã xuất bản một nghiên cứu về cách thúc đẩy mọi người trở nên trung thực hơn mang tên “Signing at the beginning makes ethics salient and decreases dishonest self-reports in comparison to signing at the end”. Nghiên cứu đã được xuất bản trên tạp chí “Proceedings of the National Academy of Sciences” (PNAS). Đây là một tạp chí liên ngành Q1 với H-index 771.

Công bố của nhóm tác giả bao gồm ba nghiên cứu. Trong đó, hai nghiên cứu là thực nghiệm trong phòng thí nghiệm, do Bazerman, Gino và Shu điều hành. Nghiên cứu còn lại là bản phân tích của Ariely và Mazar về dữ liệu mà Ariely thu được từ một công ty bảo hiểm xe hơi. Công ty bảo hiểm giấu tên đã cố ý chọn ngẫu nhiên 13.488 khách hàng để ký vào một tuyên bố trên biểu mẫu báo cáo, “Tôi cam kết rằng thông tin tôi cung cấp là đúng sự thật”; một nửa số biểu mẫu có tuyên bố này ở trên cùng, một nửa có nó ở dưới cùng. Theo nghiên cứu, những người ký ở trên cùng trung thực hơn: “Họ cho biết trung bình lái xe nhiều hơn 2428 dặm (3907 km) so với những người ký ở cuối, điều này sẽ dẫn đến phí bảo hiểm cao hơn”. Bài báo cũng chứa dữ liệu từ hai thực nghiệm trong phòng thí nghiệm cho thấy kết quả tương tự từ những tuyên bố trung thực từ trước. Nhóm nghiên cứu đã đi đến kết luận rằng khi được yêu cầu khẳng định thông tin đó là trung thực trước khi họ đưa ra, thay vì sau đó, mọi người có nhiều khả năng trung thực hơn. 

Với hơn 400 trích dẫn trên Google Scholar, những phát hiện này đã được lan truyền rộng rãi.

… sẽ có ngày lòi ra

Một số nhà nghiên cứu đã thử và thất bại trong việc tái tạo lại kết quả từ các thực nghiệm trong phòng thí nghiệm của Dan Ariely và cộng sự. Nhưng chính nghiên cứu về bảo hiểm xe hơi đang gây ra những nghi ngờ nghiêm trọng nhất liên quan đến dữ liệu của nghiên cứu. 

Vào ngày 17 tháng 8, Leif Nelson, Joe Simmons và Uri Simonsohn (những người điều hành một blog có tên Data Colada), đã xuất bản một bài báo, dựa trên công trình của một nhóm các nhà nghiên cứu ẩn danh, mổ xẻ những gì họ tin là bằng chứng gian lận. Công bố này đã thu hút nhiều mối quan tâm.Trong công bố, hai điều đặc biệt nổi bật để cho thấy chứng cứ gian lận đó là: số dặm được báo cáo bởi các khách hàng và cách mà các con số được ghi lại.

Ví dụ về số dặm được báo cáo bởi các khách hàng, một cái nhìn đơn giản về phân bổ số dặm của những người tham gia đã cho thấy một điều gì đó rất đáng ngờ. Các tập dữ liệu khác về số dặm lái xe của mọi người hiển thị một đường cong hình chuông, với một số người lái xe rất nhiều, một số rất ít và hầu hết ở đâu đó ở giữa. Trong nghiên cứu năm 2012, có một sự phân bố đồng đều một cách bất thường. Gần như cùng một số lượng người đã lái xe trên mọi khoảng cách từ 0 đến 50.000 dặm.

Cái kim của ai…?

Tất cả năm thành viên của nhóm nghiên cứu đều thừa nhận rằng dữ liệu trong nghiên cứu của họ là bịa đặt. Nhưng tất cả đều nói rằng họ đã bị lừa hơn là không trung thực. Ba trong số bốn người (ngoài Ariely) nói rằng họ chỉ tham gia vào hai nghiên cứu ở phòng thí nghiệm, người thứ tư thì đưa ra bằng chứng được Ariely forward bộ dữ liệu dưới dạng file Excel trên email.

Ariely nói rằng ông là tác giả duy nhất có liên hệ với công ty bảo hiểm cung cấp dữ liệu, mặc dù ông sẽ không xác định danh tính của công ty. Ariely cho rằng ông ấy đã mắc sai lầm khi không kiểm tra dữ liệu mà ông ấy nhận được từ công ty bảo hiểm và rằng ông không còn có hồ sơ gốc của công ty nữa. Các thành viên nhóm nghiên cứu cùng Ariely đều đã yêu cầu PNAS rút lại bài báo kể từ khi lùm xùm xảy ra, và PNAS vừa mới gỡ bỏ bài báo vào ngày 16 tháng 9 vừa rồi. Ariely cũng nói rằng mình đang nỗ lực liên hệ lại với công ty bảo hiểm để xem xét lại vấn đề.

Trước những nỗ lực minh bạch của Ariely, giới học giả vẫn đặt ra nhiều nghi vấn về sự trung thực của ông. Một số bàn luận rằng tại sao một công ty bảo hiểm lại phải giả mạo dữ liệu chỉ để giúp ủng hộ lý thuyết của một nhà nghiên cứu. Một số thì lật lại và chỉ ra rằng Ariely đã từng nói về nghiên cứu này trong một bài giảng vào năm 2008 và viết một bài báo bình luận trên tờ Harvard Business Review vào năm 2009 (lưu ý rằng kết quả nghiên cứu được công bố vào năm 2012). Ariely chỉ phản hồi rằng ông không nhớ chính xác dữ liệu bắt đầu được thu thập từ khi nào.

Trước bê bối này, nhiều nghiên cứu khác của Ariely cũng đang bị đặt trong vòng nghi vấn. Tuy vậy, nhóm điều hành blog Data Colada lo ngại rằng Đại học Duke sẽ chần chừ trong việc tiến hành các điều tra chính thức, khi mà trước đây cơ sở này cũng đã từ chối điều tra nhiều giảng viên nghi vấn khác của họ.

Đức Huy tổng hợp

Tài liệu tham khảo

Bartlett, T. (2021, August 27). A Dishonest Study on Dishonesty Puts a Prominent Researcher on the Hot Seat. The Chronicle of Higher Education. 

O’Grady, C. (2021, August 24). Fraudulent data raise questions about superstar honesty researcher. Science. 

The Economist. (2021, August 29). A study on dishonesty was based on fraudulent data. 

Uri, J. (2021, August 25). [98] Evidence of Fraud in an Influential Field Experiment About Dishonesty. Data Colada. 

error: Content is protected !!

Để lại thông tin để nhận tư vấn