fbpx

THIÊN VỊ TRONG VIỆC “LỰA CHỌN ĐIỂM ĐẾN” CỦA CÁC KHOẢN TÀI TRỢ UY TÍN CHÂU ÂU

Một nghiên cứu về chu kỳ tài trợ năm 2014 chỉ ra rằng hội đồng tài trợ có xu hướng cấp các khoản tài trợ uy tín dành cho nhà nghiên cứu mới vào nghề của Liên minh châu Âu cho các ứng viên có mối liên hệ với tổ chức của một số thành viên hội đồng.

Tình trạng này dường như mới chỉ giới hạn trong lĩnh vực khoa học sự sống, khoa học xã hội và nhân văn, đồng thời, các kết quả vẫn chưa được phản biện. Tuy nhiên, xét về mức độ danh giá của các khoản tài trợ do Hội đồng nghiên cứu châu Âu (ERC) quản lý, Peter Pan van den Besselaar – một nhà khoa học xã hội tại đại học Free Amsterdam và cũng đồng tác giả nghiên cứu – cho rằng “kết quả này cần được xem xét một cách nghiêm túc”. 

Tranh: Leonardo Yorka/Behance | CC BY-NC-ND 4.0

Dù các nghiên cứu trước đó đã tìm thấy thấy bằng chứng về sự thiên vị trong việc cấp tài trợ ở nhiều quốc gia châu Âu nhưng Giovanni Abramo, giám đốc nghiên cứu công nghệ tại Hội đồng nghiên cứu quốc gia Ý (CNR) tại Rome vẫn chia sẻ: “Tôi rất bất ngờ khi hiện tượng này được ghi nhận ở một quỹ tài trợ uy tín như của ERC.”

Ấn phẩm tiền xuất bản được đăng tải ngày 09 tháng 03 năm nay trên nền học thuật ResearchGate.

‘Starting grants’ (tạm dịch: ‘tài trợ khởi đầu’) của ERC là một trong những chương trình tài trợ cho nhà nghiên cứu mới vào nghề uy tín nhất giới học thuật, với khoản hỗ trợ lên tới 1.5 triệu EUR trong vòng 5 năm. Van den Besselaar và Charlie Mom, một nhà cố vấn nghiên cứu làm việc tại Amsterdam đã thực hiện nghiên cứu mới nhất như một phần của một dự án lớn hơn do ERC tài trợ để đánh giá sự thiên lệch trong phân bổ tài trợ. Nghiên cứu tập trung vào chu kỳ năm 2014 – năm có 3207 người nộp đơn và 375 trong số đó nhận được trợ cấp khởi đầu từ ERC. 

Thân cận

Các tác giả đã xem xét một số thứ họ gọi là “hiệu ứng thành viên hội đồng thân tín” – tức ảnh hưởng của thành viên hội đồng đến từ từ “tổ chức gia đình” (home organization) của ứng viên (các trường đại học hay viện nghiên cứu nơi họ đang làm việc) hoặc tổ chức sẽ chịu trách nhiệm tiến hành nghiên cứu nếu họ xin được tài trợ.

Van den Besselaar và Mom đã phát hiện ra rằng các ứng viên “đáp ứng” đủ 2 “tiêu chí trên”, cho dù ở lĩnh vực nào, đều có tỉ lệ nhận được tài trợ thường xuyên hơn 40% so với mức trung bình. Các ứng viên trong trường hợp này chủ yếu là những người sẽ sử dụng khoản tài trợ tại cơ sở họ nộp đơn. Hiệu ứng này khác nhau tùy vào từng ngành: phân tích sâu hơn cho thấy tỉ lệ thành công của “ứng viên thân tín” cao hơn khoảng 80% so mức trung bình trong ngành khoa học sự sống, đối với khoa học xã hội và nhân văn là 40% và không quá rõ ràng trong vật lý và kỹ thuật. Nó cũng chỉ xuất hiện ở một vài quốc gia nhất định bao gồm Phần Lan, Thụy Sỹ, Đức và Vương quốc Anh, đồng thời, phổ biến hơn ở các hồ sơ xin tài trợ từ nam giới so với nữ giới. 

Van den Besselaar cho rằng sự xuất hiện của “hiệu ứng thành viên hội đồng thân tín”  có thể không phải bằng chứng chỉ ra sự thiên vị, bởi các ứng viên tài năng nhất có xu hướng chỉ nhắm đến một số tổ chức học thuật nhất định. Để xác thực điều này, các nhà nghiên cứu đã đánh giá xem liệu những người nộp đơn mà có cơ sở liên kết liên quan tới một thành viên hội đồng có điểm tốt hơn trên các thước đo kết quả học thuật khác không. Các biến được đo lường là các khoản tài trợ trước đó, lượng trích dẫn và công bố.

Phân tích của họ chỉ ra các ứng viên xin tài trợ thành công và “quen biết” có điểm thấp hơn những ứng viên xin tài trợ thành công nhưng “không quen biết” ở các chỉ số hiệu suất kể trên, thậm chí điều này còn xảy ra đối với các ứng viên xin tài trợ thất bại. Như vậy, “hiện tượng này không được giải thích bởi năng lực học thuật của ứng viên”, Van den Besselaar khẳng định.

hiện tượng này không được giải thích bởi năng lực học thuật của ứng viên

Ngược lại, nghiên cứu của các ứng viên “thân tín” dường như được xuất bản thường xuyên hơn trên các tạp chí có hệ số ảnh hưởng cao, và họ cũng đồng thời được cộng tác với các nhà nghiên cứu từ các viện uy tín sở hữu thứ hạng cao trong giới nghiên cứu. Tuy nhiên, tác giả cũng phân định 2 phạm trù trên vào tiêu chí về tiếng tăm thay vì năng lực nói chung. 

Theo chính sách của ERC, nếu một thành viên hội đồng làm việc cùng một tổ chức với ứng viên, ERC sẽ cấm họ – với một số trường hợp ngoại lệ – xem xét đề xuất và yêu cầu họ rời khỏi phòng họp trong suốt quá trình thảo luận. Tuy nhiên, Van den Besselaar và Mom lại không trực tiếp quan sát quá trình làm việc của các hội đồng để chứng thực điều này.

Trong một tuyên bố qua e-mai , ERC bày tỏ rõ ràng lập trường “chưa thể đưa ra bất kỳ bình luận nào do nghiên cứu này chưa qua phản biện đồng nghiệp.”

Khác biệt giữa các lĩnh vực

Abramo chỉ ra một hạn chế của các tác giả khi thực hiện nghiên cứu trên, đó là gộp tất cả các ứng viên từ nhiều lĩnh vực lại với nhau, trong khi trên thực tế, các yếu tố như số lượng xuất bản có thể vì khác ngành con mà ghi nhận sự khác biệt rất lớn. Ví dụ, các chuyên gia về bệnh máu hẳn sẽ xuất bản thường xuyên hơn các bác sĩ phẫu thuật mạch máu chứ. Do vậy, nếu bạn chỉ sử dụng thống nhất một danh sách các tiêu chí để so sánh hiệu suất của các nhóm với nhau thì “bạn đang thể hiện sự thiên vị vô cùng lớn đấy”.

Theo Natalia Zinovyeva, nhà kinh tế học đại học Warwick tại vương quốc Anh, xuất hiện một hệ lụy khác liên quan đến cách Van den Besselaar và Mom diễn giải các phương thức đánh giá của mình. Cô nhận định, ở một số lĩnh vực, chỉ số tác động của tạp chí cũng được coi là một tiêu chí đánh giá chất lượng nghiên cứu. “Từ góc nhìn của một nhà kinh tế, điều này dường như chỉ ra rằng những ứng viên “thân tín” có năng lực tốt hơn nhiều.”

Cô cũng nói thêm, ứng viên cũng có thể sở hữu những phẩm chất và tài năng hội đồng phát hiện ra nhưng lại không thuộc một trong những thước đo định lượng. Chính bởi lẽ đó, việc có cái nhìn bao quát là rất quan trọng, không chỉ tập trung vào thành tích trước đó của ứng viên mà còn phải nhìn ra được đường hướng và tiềm năng của nghiên cứu trong tương lai. Nếu những ứng viên gọi tài trợ thành công, là “người nhà” của hội đồng cuối cùng lại không lại kết quả khả quan và thành công bằng những ứng viên “không phải người nhà” tức là còn yếu tố khác ngoài chất lượng nghiên cứu được đưa thêm vào và tác động đến quyết định của hội đồng tài trợ. 

Zinovyeva nói: “Đánh giá chất lượng ứng viên là một nhiệm vụ cực kỳ khó khăn.” Kết quả trên đã chỉ ra rằng “chúng ta cần cẩn trọng và chú tâm hơn. Tuy nhiên, tôi nghĩ cần nhiều hơn các phân tích để làm sáng tỏ luận điểm này.”

Minh Trang dịch

Nguồn:

Diana Kwon. (May 21, 2021). Prestigious European grants might be biased, study suggests. Nature.

error: Content is protected !!

Để lại thông tin để nhận tư vấn