fbpx

TIẾT LỘ DANH TÍNH NGƯỜI PHẢN BIỆN CÓ THỂ TẠO RA THIÊN VỊ

Một phân tích nhận thấy những người phản biện thường có xu hướng cho phản biện tích cực hơn nếu như danh tích của họ được tiết lộ. Kết quả này gợi ý rằng một quy trình phản biện mở hoàn toàn có thể làm hạn chế những phản biện mang tính phê bình cho nghiên cứu

Một quy trình quan trọng trong xuất bản học thuật là phản biện đồng nghiệp, khi mà ban biên tập của tạp chí tìm kiếm các ý kiến đóng góp của một hoặc nhiều các chuyên gia về chủ đề nghiên cứu đó trước khi đưa ra quyết định chấp thuận hoặc từ chối một bản thảo. Trong trường hợp lý tưởng nhất, quy trình này sẽ mang đến một đánh giá không thiên kiến về chất lượng của nghiên cứu và đưa ra những gợi ý để cải thiện nó. 

Tranh: Antlii ™/Behance | CC BY-NC-ND 4.0

Một quy trình phản biện đồng nghiệp tiêu chuẩn từ trước tới nay vẫn luôn là một quy trình ẩn danh để gia tăng tính trung thực của các phản biện. Trong những năm gần đây, ngày càng có nhiều nhà khoa học ủng hộ phong trào khoa học mở (open science), với các nền tảng dữ liệu mở và các tạp chí khoa học mở đang là xu hướng phát triển nhanh chóng. Phản biện mở (open peer review) là một trong các khía cạnh khác của phong trào này đang thu hút nhiều sự ủng hộ trong thời gian gần đây. Trong quy trình phản biện mở, cả bản báo cáo phản biện và danh tính người phản biện sẽ được công khai, tuy vậy còn ít nghiên cứu xác định xem liệu phản biện mở có thực sự đạt được các mục tiêu nâng cap tính công bằng, chất lượng và tránh nhiệm giải trình như những nhà ủng hộ nó hứa hẹn.

Charles Fox, giáo sư ngành Côn trùng học tại Đại học Kentucky (Mỹ), mới đây đã đăng tải một nghiên cứu phân tích hơn 4000 biên bản phản biện của tạo chí Functional Ecology để xem xét ảnh hưởng của việc loại bỏ tính bảo mật khỏi quy trình phản biện. 4000 biên bản này bao gồm các bản phản biện trong khoảng thời gian từ năm 2003 – 2005 và 2013 – 2015. Quy trình xuất bản của Functional Ecology cho phép người phản biện có thể lựa chọn ký tên họ trong biên bản phản biện hoặc không.

Phân tích của Fox chỉ ra rằng có 5.6% người phản biện lựa chọn công khai danh tính của mình, trong đó nam giới có xu hướng lựa chọn ký tên cao gấp hai lần nữ giới. Bên cạnh đó, Fox nhận thấy rằng những báo cáo phản biện có ký tên mang sắc thái tích cực hơn và ít có chỉ trích hơn những báo cáo không ký tên. Người phản biện cũng có xu hướng lựa chọn tiết lộ danh tính cao gấp 3 lần nếu như họ là người phản biện được tác giả bản thảo gợi ý cho ban biên tập. Những nhà khoa học có chức danh “giáo sư” (professor) thì có xu hướng ký tên cao hơn gấp 1,6 lần so với những người ghi danh mình là “tiến sĩ” (Dr.). Fox giải thích kết quả này là những người phản biện ít thâm niên hơn thường chần chừ hơn trong việc công khai danh tính của mình.

Kết quả cho thấy rằng một mô hình phản biện công khai “sẽ ngăn cản một số học giả – đặc biệt là những người có nhiều khả năng sẽ phải đối mặt với những phân biệt đối xử trong giới học thuật – tham gia vào công việc phản biện.” Fox cũng nhận định rằng mô hình đó sẽ khiến cho người phản biện bớt phê bình nghiên cứu hơn, và/ hoặc bớt sẵn sàng gửi đi bản phản biện hơn nếu như đánh giá của họ là tiêu cực. Điều này sẽ làm giảm giá trị thực sự của bản chất quy trình phản biện đồng nghiệp đối với tác giả nghiên cứu. 

Fox thừa nhận rằng phân tích này chưa thể xác định được những nguyên nhân gây ra những khác biệt đó giữa các mô hình phản biện. Ông gợi ý các nhà nghiên cứu tương lai tiếp tục đào sâu vào vấn đề này để cải thiện quy trình phản biện đồng nghiệp. 

Linh Chi dịch

Nguồn

Chile Tenn (Oct 27, 2021). Revealing Peer Reviewer Identities Could Introduce Bias: Study. TheScientist.

Đăng ký Nhận bản tin

Bài viết liên quan

error: Content is protected !!

Để lại thông tin để nhận tư vấn