fbpx

TỔNG KẾT XUẤT BẢN HỌC THUẬT TRONG NĂM COVID

Christos Petrou là người sáng lập kiêm Nhà phân tích chính tại Scholarly Intelligence. Christos là cựu phân tích viên của Web of Science Group tại Clarivate Analytics và danh mục hồ sơ Truy Cập Mở tại Springer Nature. Là một nhà di truyền học được đào tạo, trước đây ông làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp và là nhà tư vấn cho A.T. Kearney.

Năm 2020 đã gần đi tới hồi kết, nhưng một cảnh tượng khác thường đang hình thành đối với nền khoa học. Thay vì hứng chịu sự suy thoái từ đại dịch COVID-19, năm 2020 chứng kiến một sự tăng trưởng phi thường đối với các nội dung trên tạp chí khoa học. Nói một cách khái quát, các tạp chí dự kiến đã tăng tầm 500 nghìn bài báo xuất bản từ năm 2019 đến năm 2020, tương đương tổng lượng gia tăng xét trong 6 năm về trước cộng lại. Liệu sự bùng nổ trong năm 2020 có còn tiếp nối trong năm 2021 không? 

Báo cáo sơ bộ về tăng trưởng

Trong báo cáo của các nhà xuất bản lớn, tất cả đều tuyên bố rằng chưa từng có số lượng bài viết gửi tới xét duyệt và bài viết xuất bản nào nhiều như hiện giờ. Springer Nature báo cáo rằng số bài viết của họ đã tăng 11% trong nửa đầu năm 2020. Số bản thảo nộp cho các tạp chí đọc có trả phí của Elsevier đã tăng 25% trong 9 tháng đầu năm nay. Và trước đó vào mùa hè, Wiley đã báo cáo số lượng bản thảo nộp cho họ tăng lên 13% trong năm tài chính 2020, tương đương với khoảng nửa năm dương lịch 2020. Mặc dù mỗi năm, chỉ số tăng trưởng của các nhà xuất bản đều phát triển so với các năm trước, nhưng những con số trên vẫn là quá lớn ngoài sức tưởng tượng.

Christos Petrou sử dụng  phiên bản miễn phí của ứng dụng Dimensions để truy cập đánh giá mức tăng trưởng của thị trường trong năm nay, và đưa ra hai dự báo nhằm giải thích cho (a) độ chậm trễ giữa việc xuất bản và lập chỉ mục trên Dimensions và (b) sự suy giảm của hoạt động xuất bản tới cuối tháng 12.

Tất cả các phân tích đều dựa trên danh sách tạp chí năm 2018 của ERA, được đưa ra để đánh giá các nghiên cứu cấp quốc gia ở Úc, bao gồm khoảng 25.000 tạp chí (trùng nhiều với danh sách chỉ mục Web of Science của Clarivate). Nó không hoàn toàn thể hiện mọi biến động của thị trường, nhưng nó bao gồm phần lớn các nội dung quan trọng nhất, khoảng 2,5 triệu bài báo vào năm 2019 cho mỗi Dimensions. Với mục đích của phân tích này, danh sách tạp chí năm 2018 của ERA là mang tính đại diện cho thị trường.

Sự tăng trưởng “nhờ” COVID

Nhìn chung, thị trường (danh sách tạp chí ERA 2018) đã hoạt động rất tốt trong năm 2020, tăng trưởng từ 17% đến 26%, so với tốc độ CAGR (Compound annual growth rate – Tốc độ tăng trưởng tổng hợp thường niên) khiêm tốn là 3% trong giai đoạn 2013 đến 2019. Đây là một kết quả đáng chú ý, phù hợp với báo cáo của các nhà xuất bản lớn và nó cho thấy COVID thực sự đã thúc đẩy số kết quả khoa học trong năm 2020. 

Trái ngược với năm trước khi tốc độ của các tạp chí truy cập mở hoàn toàn (fully OA) cho thấy sự vượt trội so với kiểu tạp chí hỗn hợp và mô hình người đọc trả phí (10% CAGR so với 2% CAGR theo danh sách tạp chí ERA 2018), cả ba mô hình này hoạt động mạnh như nhau trong năm 2020 và dự đoán sẽ còn tăng lên tới 26%. Đây hẳn là tin đáng mừng cho cả các nhà xuất bản tạp chí truy cập mở và tạp chí đọc trả phí/hỗn hợp, mặc dù có thể sau này những nhà xuất bản của tạp chí đọc trả phí/hybrid sẽ phải vất vả để duy trì từ các nội dung gửi tới, do vấn đề ngân sách hạn chế mà nhiều tổ chức đang gặp phải do COVID.

Sự tăng trưởng đối với các tạp chí chọn lọc cũng rất đáng chú ý, chẳng hạn như tốc độ tăng trưởng ổn định của Nature Index hiện đang được kỳ vọng sẽ đạt kết quả vượt trội so với các năm trước, khi tăng tới 15% vào năm 2020, và lần đầu tiên trong những năm gần đây vượt qua mốc 100 nghìn bài viết.

chart showing growth of journals
Hình 1. Mức tăng trưởng trong quá khứ và mức tăng trưởng dự kiến theo loại nhóm tạp chí (dựa trên dữ liệu của Dimensions) 
chart of paper volume
Hình 2. Số lượng bài viết (tính theo nghìn) trong năm 2019 và 2020 theo loại nhóm tạp chí (dựa trên dữ liệu của Dimensions)

Phân tích sâu hơn cho thấy tất cả các lĩnh vực nghiên cứu (ngoại trừ Nghệ thuật & Nhân văn) đều đạt mức tăng trưởng cao, thấp nhất là lĩnh vực Khoa học Sự sống (15%) và cao nhất là lĩnh vực Công nghệ (31%). Như những năm trước, dẫn đầu về tăng trưởng là Công nghệ, và năm nay lĩnh vực Y sinh học đang chiếm vị trí thứ hai.

Ngoại lệ đáng chú ý là Nghệ thuật & Nhân văn, có vẻ như lĩnh vực này đã bị ảnh hưởng nặng nề bởi COVID. Khi phân tích kỹ càng hơn, bốn trong số năm mảng nền tảng của lĩnh vực này (Nghiên cứu về Nghệ thuật Sáng tạo và Viết lách; Ngôn ngữ, Truyền thông và Văn hóa; Lịch sử và Khảo cổ học; Nghiên cứu Triết học và Tôn giáo) đang lung lay, chỉ có mảng Nghiên cứu Luật và pháp lý được kỳ vọng là sẽ phát triển. 

Mặc dù cá nhân tôi không có lý do gì để nghi ngờ những kết quả này, nhưng vẫn còn có khả năng việc lập chỉ mục bị chậm, hoặc việc xuất bản bị muộn đến cuối năm bằng cách nào đó sẽ đặc biệt ảnh hưởng đến mảng Nghệ thuật & Nhân văn, tạo ra kết quả sai lệch.

chart of expected growth
Hình 3. Mức tăng trưởng trong quá khứ và dự kiến theo lĩnh vực nghiên cứu của các tạp chí được thống kê trên danh sách ERA 2018 (các lĩnh vực nghiên cứu được phân loại trên trang Dimensions, dựa theo mức độ bài viết trên phân loại nghiên cứu ANZSRC; mã 01-05 được hiển thị ở đây là Khoa học Vật lý, 06-07 là Khoa học đời sống, 08 -10 là Công nghệ, 11 là Y sinh học, 12-17 là Khoa học xã hội và 18-22 là Nghệ thuật & Nhân văn)

Cho đến nay vào năm 2020, đã có khoảng 90 nghìn bài viết về COVID (kể cả những bài có đề cập đến từ ‘COVID’ trong văn bản của họ) trong danh sách ERA 2018. Như đã dự đoán, lĩnh vực y sinh học được hưởng lợi nhiều hơn so với các lĩnh vực khác từ các bài viết liên quan đến COVID, khi 7% bài báo của nó đề cập COVID. Tuy nhiên, các bài báo liên quan đến COVID chỉ chiếm một phần nhỏ trong sự tăng trưởng năm nay đối với Y sinh học và các lĩnh vực nghiên cứu khác. Trên thực tế, Công nghệ có thể đạt mức tăng trưởng tới 31%, mà các bài viết về COVID chỉ chiếm khoảng 1% trong tổng số đó.

Phiên bản miễn phí của Dimensions không cung cấp phân tích theo khu vực, nhưng có dấu hiệu cho thấy hầu hết các khu vực đã vượt qua sự kỳ vọng ban đầu. Điều này dựa trên phân tích các bài viết với các tên họ phổ biến, mà tôi gọi là Chỉ số Papadopoulos – họ phổ biến nhất ở quốc gia quê hương tôi, Hy Lạp. Sự phát triển của các loại bài viết trong đó có tên họ phổ biến nhất của một quốc gia nói chung là phù hợp với quỹ đạo tăng trưởng của chính quốc gia đó.

Cơ chế tăng trưởng là gì?

Sự tăng trưởng thúc đẩy bởi các bài báo liên quan đến COVID chỉ giải thích một phần nhỏ số bài báo được đổ tới. Có những ý kiến cho rằng nhiều nhà khoa học đã tận dụng thời gian này gửi lại các bài báo cũ, bị từ chối trước đó. Tuy vậy, sự tăng trưởng của những tạp chí có tiêu chuẩn chọn lọc cao như Nature Index lại cho chúng ta thấy rằng, các bài viết có chất lượng cao đóng góp rất nhiều vào các con số tăng trưởng này.

Một giả thuyết khác là tình trạng các phòng thí nghiệm phải đóng cửa và nhiều cuộc thí nghiệm buộc phải hoãn lại đã khiến các nhà khoa học chuyển sang làm việc ở các bản thảo vốn được lên kế hoạch nộp trong tương lai. Giống như một ‘khoản vay từ tương lai’, việc này có thể dẫn đến sự sụt giảm sản lượng khoa học vào năm 2021.

Cũng có thể các nhà khoa học đã gấp rút xuất bản các nghiên cứu vẫn chưa hoàn thiện. Lời giải thích thứ hai được đưa ra trong cuộc trao đổi trên Twitter với giáo sư Lisa Janicke Hinchliffe của Scholarly Kitchen. Nó sẽ tương tự như ‘cắt lát salami’, tức chiến lược chia nhỏ các phát hiện thành nhiều bài viết riêng biệt thay vì tập trung tất cả chúng thành một bài viết xuất bản lớn.

Đề xuất cho các nhà xuất bản

Trong khi cơ chế của tăng trưởng trong năm nay vẫn chưa rõ ràng, nó có thể sẽ có tác động đến sản lượng khoa học của năm 2021. Ví dụ, nếu sự tăng trưởng này là một ‘khoản vay từ tương lai’, đầu ra trong năm 2021 có thể sẽ kém hơn năm 2020 và tương đương với năm 2019. Nếu tăng trưởng của năm 2020 được thúc đẩy bởi chiến lược “cắt lát salami”, thì năm 2021 có thể giống như một năm “bình thường” đối với sản lượng khoa học. Tuy nhiên, “bình thường” ở đây không có nghĩa là sử dụng kết quả của năm 2020 làm cơ sở và thêm vài chỉ số tăng trưởng vào đó. Thay vì thế, nó có nghĩa là sử dụng số liệu năm 2019 làm cơ sở và thêm hai năm tăng trưởng ‘bình thường’ vào đó.

Nó sẽ trở nên phức tạp hơn. Trái ngược với các năm trước, mức tăng trưởng của năm nay của nội dung truy cập mở hoàn toàn mạnh mẽ tương đương đối với nội dung đọc trả phí và hỗn hợp. Do đó, có thể việc trở lại ‘bình thường’ sẽ rất đột ngột đối với các nội dung đọc trả phí và hỗn hợp hơn là truy cập mở hoàn toàn. Một phép tính tổng thể cho thấy rằng sản lượng “bình thường” năm 2021 cho các tạp chí truy cập mở hoàn toàn sẽ bằng với sản lượng dự kiến ​​năm 2020. Ngược lại, sản lượng ‘bình thường’ năm 2021 cho các tạp chí đọc trả phí và hybrid sẽ thấp hơn 14% so với sản lượng dự kiến ​​năm 2020. Ngoài ra, vào năm 2021, các yêu cầu về truy cập mở đối với các tác giả được tài trợ, chẳng hạn như các tác giả từ sáng kiến Plan S sẽ có hiệu lực.

Nhìn chung, các nhóm lên kế hoạch tại các nhà xuất bản phải giải một bài toán khá khó nhằn. Sự tăng trưởng thần tốc của năm 2020 có thể đem lại cảm giác ổn định giả và dẫn đến những dự đoán quá mức lạc quan cho năm 2021. Trong khi đó, thị trường học thuật có thể đã đạt tới giới hạn và sẽ đối mặt với một số biến động trong những tháng tiếp theo trước khi trở lại bình thường. Các nhà xuất bản sẽ cần phải thận trọng trong việc lập kế hoạch của họ đồng thời duy trì tính linh hoạt để giải quyết lượng lớn bài viết gửi tới cho tới khi hiệu suất khoa học vẫn tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ. 

Nguồn

Christos Petrou. (November 19, 2020). Guest Post – Scientific output in the year of COVID. Scholarly Publishing Kitchen

Đăng ký Nhận bản tin

Bài viết liên quan

error: Content is protected !!

Để lại thông tin để nhận tư vấn