fbpx

TÌNH TRẠNG THIÊN VỊ TRONG TẠP CHÍ KHOA HỌC

Một tác giả có tên trên một phần ba tổng số bài báo của một tạp chí. Tình trạng này xuất hiện ở cả nhiều tạp chí uy tín!

Khi Didier Raoult công bố một số nghiên cứu vào năm ngoái với mục đích cho thấy tác dụng của thuốc sốt rét hydroxychloroquine như một phương pháp điều trị COVID-19, các nhà phê bình đã nhanh chóng lên án các phương pháp của ông. Raoult, một nhà vi sinh vật học tại Đại học Aix-Marseille, hiện phải đối mặt với biện pháp kỷ luật của cơ quan quản lý y tế Pháp và loại thuốc này bị phần lớn coi là một phương pháp điều trị COVID-19 không uy tín.

Nhưng một số học giả lại quan tâm đến một điểm khác: số lượng công bố đáng kinh ngạc của Raoult trên tạp chí New Microbes and New Infections – nơi một số nhà nghiên cứu cộng tác cùng Raoult đóng vai trò là phó tổng biên tập và tổng biên tập. Kể từ khi tạp chí được thành lập vào năm 2013, tên của Raoult đã xuất hiện trên một phần ba trong số 728 bài báo của nó. Florian Naudet, một nhà khoa học nghiên cứu về siêu khoa học (metascience) tại Đại học Rennes, tự hỏi mô hình này phổ biến như thế nào. Ông và các đồng nghiệp của mình đã hợp tác với nhà tâm lý học Dorothy Bishop của Đại học Oxford, người đã phát triển một phương pháp xác định những tác giả có lượng công bố lớn (prolific author), để khám phá tình trạng này trong lĩnh vực nghiên cứu y sinh.

Nhóm nghiên cứu đã trích xuất dữ liệu của gần 5 triệu bài báo được xuất bản từ năm 2015 đến năm 2019 trong hơn 5000 tạp chí y sinh được lập chỉ mục bởi Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (the U.S. National Library of Medicine’s Broad Subject Terms) nhằm phân loại trọng tâm chủ đề của các tạp chí. Naudet nói rằng phương pháp này không thu thập được các tạp chí không được đăng ký trong danh mục với các thuật ngữ chủ đề thuộc Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ. Trong số đó có những tạp chí ít tên tuổi như New Microbes and New Infections. Sau đó, các nhà nghiên cứu đếm số bài báo mà mỗi tác giả đã xuất bản để xác định nhà nghiên cứu có nhiều bài báo nhất tại mỗi tạp chí.

Trong một nửa số tạp chí, tác giả xuất bản nhiều nhất chỉ có số công bố chiếm ít hơn 3% tổng số bài báo của tạp chí đó. Nhưng có 206 tạp chí là ngoại lệ (outlier), với một tác giả duy nhất nắm giữ từ 11% đến 40% số bài báo của tạp chí, kết quả này đã được nhóm báo cáo trong một ấn phẩm tiền xuất bản được đăng trong tháng này.

Tranh: Andrea De Santis/Behance | CC BY-NC-ND 4.0

Mặc dù phần nhiều trong số đó là những cái tên ít người biết đến, nhưng trong đó cũng có những tạp chí lớn có ảnh hưởng như : Journal of Enzyme Inhibition and Medicinal Chemistry, Journal of the American Dental Association, và Current Problems in Surgery. Nếu New Microbes and New Infections được đưa vào phân tích, thì tỷ lệ xuất bản của Raoult sẽ đưa nó vào top 10 các tạp chí ngoại lệ trên. Raoult và Michel Drancourt (tổng biên tập của New Microbes and New Infections) đã không trả lời yêu cầu bình luận về kết quả này.

Các nhà nghiên cứu cũng so sánh thời gian từ khi gửi đến khi xuất bản và nhận thấy rằng các tác giả chiếm lượng nghiên cứu lớn sẽ được phản biện nhanh hơn. Và trong một mẫu ngẫu nhiên gồm 100 tạp chí ngoại lệ được chọn để xem xét kỹ hơn, các nhà nghiên cứu đã tìm thấy thứ mà họ coi là bằng chứng của chủ nghĩa thiên vị hoặc, như họ gọi là “chủ nghĩa gia đình trị” (nepotism), khi mà trong khoảng 1/4 số tạp chí này, tác giả công bố nhiều nhất là tổng biên tập của tạp chí, và 61% trong số tạp chí đó thì tác giả này là thành viên của ban biên tập.

Ludo Waltman, một nhà nghiên cứu sinh trắc học tại Đại học Leiden, cho biết, nghiên cứu trên dù chưa được phản biện nhưng đã “được thực hiện tốt” và làm nổi lên câu hỏi về tính toàn vẹn/liêm chính của các tài liệu khoa học. Đồng tác giả của nghiên cứu, Clara Locher, nhà dược học tại Đại học Rennes, lưu ý rằng vẫn còn nhiều việc phải làm vì phân tích không cho thấy liệu các bài báo do các nhà nghiên cứu có số lượng nghiên cứu dồi dào tại các tạp chí “chủ nghĩa gia đình trị” này có chất lượng thấp hơn hay không. Naudet nói rằng ta có thể để những độc giả không biết đến tình trạng của các tạp chí này đánh giá chất lượng một số các bài báo thuộc các tạp chí đó để làm sáng tỏ câu hỏi trên.

Nhưng Waltman cảnh báo không nên phân biệt nhị phân đơn giản giữa “tạp chí tốt” và “tạp chí xấu”. Phần lớn các tạp chí rơi vào “vùng xám”, và việc đặt ra những ranh giới cực đoan có thể vẫn tạo ra nhiều vấn đề ngầm ẩn khác.

Ông cũng cho rằng, điều cần thiết là sự minh bạch hơn từ các tạp chí về quy trình biên tập của họ. Cách tốt nhất để các tạp chí tránh được chủ nghĩa gia đình trị là đăng tải công khai các nhận xét từ những người bình duyệt của mỗi bài báo, cho phép độc giả tự nhận xét xem những đánh giá này có xác đáng hay không.

Đức Huy dịch

Nguồn: Cathleen O’Grady. (2021, February 25). Journals singled out for favoritism. Science | AAAS. 

error: Content is protected !!

Để lại thông tin để nhận tư vấn