fbpx

TRUY CẬP MỞ VÀNG VÀ TRUY CẬP MỞ XANH

Truy cập mở hiện hiện đang là một xu hướng phát triển vô cùng mạnh mẽ trong xuất bản học thuật. Bài viết dưới đây sẽ giới thiệu về hai loại hình truy cập mở phổ biến nhất: Truy cập mở vàng (Gold Open-access) và Truy cập mở xanh (Green Open-access).

Photo created by freepik

Truy cập mở vàng (Gold Open-access) là việc công bố kết quả nghiên cứu ở các tạp chí truy cập mở hoặc các tạp chí hỗn hợp (hybrid journal). Nghiên cứu được công bố theo loại hình này thường sẽ có áp dụng một giấy phép Creative Common, cung cấp một khung tiêu chuẩn cho việc nghiên cứu có thể được sử dụng như thế nào. Thông thường, các tác giả sẽ phải trả phí xử lý bài báo (Article Processing Charge – APC) cho nhà xuất bản. Ở một số nhà xuất bản, truy cập mở vàng có tồn tại cả ở xuất bản sách. Ví dụ, Taylor and Francis cung cấp một lựa chọn để các tác giả có thể trả phí để toàn bộ cuốn sách của họ có thể được truy cập miễn phí.

Gold and Green Open Access routes

University of Waikato. (n.d.) Library Guides: Open Access. https://www.waikato.ac.nz/library/guidance/guides/open-access-information

Truy cập mở xanh (Green Open-access) là việc tác giả tự chia sẻ công bố của mình thông qua các kho lưu trữ như Minerva Access, hoặc các Mạng lưới Hợp tác Học thuật (Scholarly Collaboration Networks – SCNs) bao gồm ResearchGate. Truy cập mở xanh không yêu cầu trả phí APC, và phụ thuộc vào nhà xuất bản trong việc phiên bản nào của bài báo được phép chia sẻ. Thông thường đó sẽ là bản thảo được chấp nhận của tác giả. Mặc dù đây có vẻ là một lựa chọn tuyệt vời, nhiều nhà xuất bản lại áp dụng một khoảng thời gian ‘cấm vận’ (embargo) từ khi bài báo được công bố cho tới khi nó được phép chia sẻ lại. Khoảng thời gian này có thể kéo dài từ 6 tháng đến 2 năm (đôi khi là kéo dài hơn đối với lĩnh vực Khoa học xã hội và Khoa học nhân văn – tham khảo danh sách thời gian cấm vận của một số tạp chí ở Elsevier). Truy cập mở xanh có áp dụng cho các bài báo khoa học và chương sách.

Loại hình truy cập mở Có thể tìm thấy ở Lợi thế Bất lợi
Truy cập mở vàng (Gold Open-access) 

– Các nhà xuất bản truy cập mở như: PLoS; BioMed Central 

– Các tạp chí truy cập mở như: BMJ (có thu phí APC); First Monday (không thu phí APC) 

– Các tạp chí hỗn hợp/người đọc trả phí: ví dụ, xem các lựa chọn của nhà xuất bản Taylor and Francis 

 

– Kết quả nghiên cứu của bạn sẽ được công bố nhanh chóng mà không phải trải qua giai đoạn cấm vận. 

– Không phải chuyển bản quyền cho nhà xuất bản. 

– Bạn có thể áp dụng giấy phép Creative Commons Licences để kiểm soát cách những người khác sử dụng nghiên cứu của bạn. 

– Bạn có thể chia sẻ nghiên cứu của mình bất cứ lúc nào.
– Bạn có thể sẽ phải nộp phí xử lý bài báo (APC) (thường là dao động từ 500 USD – 5000 USD, ví dụ: xem danh sách thu phí hiện tại của Elsevier). 

– Có khả năng gặp phải các tạp chí săn mồi cung cấp lựa chọn truy cập mở với phí APC thấp. 
Truy cập mở xanh (Green Open-access)

– Kho lưu trữ của các tổ chức. Ví dụ: Minerva Access  của Đại học Melbourne.

– Kho lưu trữ của lĩnh vực: SSRN (Social Sciences Research Network); RePEc (Research Papers in Economics); arXiv 

– Các SCN: 

ResearchGate Academia.edu

 

 ‘Miễn phí’. Lựa chọn này có sẵn ở phần lớn các thoả thuận xuất bản mà không phải trả phí APC – Nhà xuất bản sẽ ‘sở hữu’ công trình của bạn một khi thoả thuận xuất bản được ký kết.

– Nhà xuất bản có thể hạn chế phiên bản mà bạn được chia sẻ (thông thường là phiên bản khi nộp bản thảo đầu tiên hoặc phiên bản được chấp nhận, không phải là biên bản được xuất bản).

– Giai đoạn cấm vận vẫn được áp dụng; các độc giả không đăng ký sẽ phải đợi dể được truy cập. 

 

Tài liệu tham khảo

McKnight, J., McKnight, S. (2017, October 30). Thing 17: Open Access – Gold, Green and Black 23 Research Things University of Melbourne Library. https://blogs.unimelb.edu.au/23researchthings/2017/10/30/thing-17-open-access-gold-green-and-black

Đăng ký Nhận bản tin

error: Content is protected !!