fbpx

LIÊM CHÍNH TRONG NGHIÊN CỨU: TỪ LÝ THUYẾT ĐẾN THỰC HÀNH

Tính liêm chính trong nghiên cứu là một chủ đề được các nhà khoa học quan tâm và liên tục cải thiện. Các cơ sở nghiên cứu trên thế giới đang từng bước khẳng định giá trị liêm chính trong nghiên cứu bằng nhiều nỗ lực khác nhau.

Ví dụ, tại Đại học Mahidol ở Bangkok, Thái Lan, tất cả nhân viên đều ký vào quy tắc quản trị của trường, đồng ý đề cao tính liêm chính, không thiên vị và có trách nhiệm với xã hội. Imperial College London hiện tránh sử dụng các chỉ số dựa trên tạp chí khoa học trong việc đánh giá nhân viên, thay vào đó dựa nhiều hơn vào phản biện của đồng nghiệp về chất lượng nghiên cứu. Trong hai thập kỷ qua, đã có rất nhiều tuyên bố giúp liệt kê những yếu tố làm nên một nghiên cứu đáng tin cậy và các nguyên tắc về tính liêm chính của nghiên cứu. Chúng bao gồm Tuyên bố của Singapore năm 2010, Tuyên bố của Montreal năm 2013, Nguyên tắc của Hồng Kông năm 2019 và Quy tắc ứng xử của châu Âu về tính liêm chính trong nghiên cứu năm 2011, được sửa đổi vào năm 2017, cùng những nguyên tắc khác.

Song song với những nỗ lực hướng đến tính liêm chính trong nghiên cứu, cũng có nhiều trường đại học chật vật trong việc bắt đầu, suy nghĩ toàn diện và đưa ra các chính sách và thủ tục cụ thể phù hợp với nhu cầu của họ. Hàng trăm bài báo đã viết về các mối đe dọa đối với chất lượng nghiên cứu do tính cạnh tranh cực đoan và đào tạo kém; sự phụ thuộc vào các chỉ số đo lường trong đánh giá; và những thành kiến có hệ thống trong quá trình phản biện đồng nghiệp và xuất bản.

Ngoài ra còn có nhiều báo cáo về các trường hợp gian lận gây sốc, tỷ lệ đáng báo động về các thực hành nghiên cứu đáng ngờ và sự chèo kéo từ các học viên, biên tập viên, tác giả và tổ chức khi xử lý các bài nghiên cứu. Để tránh được tất cả những điều này, các tổ chức nghiên cứu phải đưa được các nguyên tắc liêm chính đi vào thực tiễn.

Tranh: Björn Öberg/Behance | CC BY-NC-ND 4.0

Nhóm tác giả gồm Niels Mejlgaard và các đồng nghiệp đã tiến hành nghiên cứu nhằm đánh giá tình hình hiện tại và tìm hiểu những chủ đề nào cần được giải quyết trong kế hoạch của các tổ chức để thúc đẩy tính liêm chính trong nghiên cứu. Nghiên cứu mang tên  “Quy trình tổ chức tiêu chuẩn cho tính liêm chính của nghiên cứu” (Standard Operating Procedures for Research Integrity: SOPs4RI), bao gồm 2 đánh giá về phạm vi tài liệu; 23 cuộc phỏng vấn với các chuyên gia nghiên cứu về tính liêm chính trong các cơ quan nghiên cứu, tổ chức tài trợ và ủy ban.

Đây là một nghiên cứu sử dụng phương pháp Delphi với một hội đồng gồm 69 nhà hoạch định chính sách về tính liêm chính trong nghiên cứu; và 30 nhóm tập trung (focus group) trên khắp các quốc gia châu Âu. Họ đại diện cho các ngành khoa học tự nhiên, xã hội và y sinh, cũng như khoa học nhân văn. Nhóm nghiên cứu đã tìm thấy sự đồng thuận vững chắc về chín chủ đề, những chủ đề này cũng được thể hiện rõ ràng trong các tuyên bố, tuyên ngôn và các quy tắc.

Chín chủ đề được trình bày tóm tắt trong bảng dưới đây: 3 lĩnh vực, 9 chủ đề, nhiều hành động

Lĩnh vựcChủ đềHành động
Hỗ trợMôi trường nghiên cứuĐảm bảo các quy trình đánh giá công bằng; ngăn ngừa sự cạnh tranh cực đoan và áp lực  công bố quá mức.
Giám sát và cố vấn
Tạo hướng dẫn rõ ràng cho việc giám sát tiến sĩ (chẳng hạn như tần suất họp); thiết lập đào tạo kỹ năng và cố vấn.
Đào tạo tính liêm chínhThiết lập đào tạo và tư vấn một cách bảo mật cho tất cả các nhà nghiên cứu
Tổ chứcCác cấu trúc đạo đứcThiết lập các thủ tục đánh giá phù hợp với các loại hình nghiên cứu và các lĩnh vực khác nhau.
Các lỗ hổng đối với tính liêm chínhHình thành các thủ tục bảo vệ những người tố cáo và cả những người bị buộc tội có hành vi sai trái.
Thực hành dữ liệu và quản líCung cấp đào tạo, khuyến khích và cơ sở hạ tầng để quản lý và chia sẻ dữ liệu theo các nguyên công bằng.
Truyền thôngHợp tác nghiên cứuThiết lập các quy tắc hợp lý để làm việc minh bạch với các đối tác trong ngành và quốc tế.
Tuyên bố về quyền lợiNêu rõ những xung đột (tài chính và cá nhân) trong nghiên cứu,  trong xem xét và trong các hoạt động chuyên môn khác.
Xuất bản và truyền thôngTôn trọng các nguyên tắc về quyền tác giả và đảm bảo tính công khai và minh bạch trong sự tham gia của cộng đồng.

Một sự hỗ trợ toàn diện

Việc áp dụng các nguyên tắc vào thực tế là không dễ dàng và những nỗ lực thường mang tính nhất thời. Những người lãnh đạo trong mỗi tổ chức cần làm việc thông qua các chủ đề có thể được giải quyết và sau đó điều chỉnh các biện pháp sao cho phù hợp, chẳng hạn như trường y sẽ khác với trường kinh doanh. Những người thực hiện các thử nghiệm lâm sàng, đánh giá tác động môi trường và khảo sát kinh tế hành vi đều cần duy trì tính liêm chính khi họ thu thập và quản lý dữ liệu, nhưng cách họ làm như vậy sẽ có những khác biệt đáng kể do sự khác biệt về chuyên ngành. Và các thể chế tương tự ở các quốc gia khác nhau sẽ cần phải phù hợp với luật của quốc gia đó.

Để đảm bảo rằng các quy trình và chính sách mới hoạt động như dự kiến, các tổ chức cần có một kế hoạch toàn diện để đảm bảo các mục tiêu chung không bị mất đi. Kế hoạch nên nêu rõ các chính sách sẽ được thực hiện, duy trì và được đánh giá như thế nào. Kế hoạch cũng phải xác định những rủi ro nào đối với việc thực hiện và cách giảm thiểu những rủi ro đó. Khi tổ chức và điều kiện thay đổi, thì kế hoạch cũng sẽ được cập nhật. Như thế, kế hoạch này có thể cung cấp tính liên tục, sự nhất quán và độ tín nhiệm.

Ngay cả khi có những nền tảng vững chắc về nguyên tắc và phương hướng đưa vào thực tiễn, các tổ chức vẫn nên lưu ý một số vấn đề có thể là yếu tố cản trở cho việc trong nghiên cứu.

Các động lực về cách tổ chức có thể mang lại thay đổi hiệu quả cho văn hóa nghiên cứu hay không vẫn chưa được nghiên cứu kỹ. Công bằng mà nói, sự thay đổi cần có thời gian, nỗ lực, trí tuệ và đầu tư tài chính. Các nghiên cứu đã cho thấy các cách mà các nhà quản lý nghiên cứu và các nhà lãnh đạo học thuật chống đối các chính sách mới liên quan đến tính liêm chính trong nghiên cứu. Những người đứng đầu nhận ra vấn đề như vậy là có thật nhưng lại không xảy ra trong bộ phận của họ, do đó ngăn cản bất cứ nhu cầu về sự thay đổi. Vậy nên việc triển khai từ trên xuống chắc chắn sẽ thất bại.

Vượt qua những rào cản

Bất kỳ ​​chính sách nào cũng phải nêu rõ vấn đề mà những người bị ảnh hưởng quan tâm nhất (có thể là làm việc tốt, lấy lại danh tiếng hoặc tiếp cận nguồn vốn), sử dụng các thuật ngữ có ý nghĩa. Hơn nữa, các chính sách sẽ có cơ hội tốt nhất để điều chỉnh hành vi nếu những người liên quan chia sẻ nguyện vọng của họ và nếu họ coi các chính sách là mang tính hỗ trợ hơn là mang tính kiểm soát. Các nhà nghiên cứu thường mong muốn thực hiện nghiên cứu có chất lượng tốt và các tổ chức nên tránh những cải cách bị coi là quan liêu, nếu không những cải cách đó sẽ làm suy yếu động lực nội tại.

Vì vậy, các kế hoạch để cải thiện tính liêm chính trong nghiên cứu phải được đưa ra bởi tất cả các bên liên quan. Họ cần tham gia vào việc phân tích vấn đề, đưa ra các giải pháp, duy trì và cập nhật các kế hoạch để thực hiện các giải pháp đó. Các quan điểm khác nhau cần phải được xem xét và thảo luận, đồng thời đưa ra các giải pháp cho từng thể chế.

Các kế hoạch để cải thiện tính liêm chính trong nghiên cứu phải được đưa ra bởi tất cả các bên liên quan

Một ví dụ điển hình đó là khi University College London bắt đầu thay đổi cách đánh giá nghiên cứu, họ đã thành lập một nhóm làm việc để các bên liên quan tham gia. Sau đó họ tiến hành tham khảo ý kiến của khoảng 250 cá nhân, bao gồm các trưởng khoa và giảng viên, đại diện cho phần lớn các khoa của trường đại học.

Phía trên là những mối quan tâm chính đáng, và nhóm nghiên cứu đã hỏi những người tham gia về chi phí và lợi ích của các cải cách ở địa phương. Để tránh tình trạng quan liêu dư thừa, cần phải điều chỉnh kế hoạch cho phù hợp với các vấn đề thực tế trong thể chế cụ thể và cân nhắc rõ ràng các chi phí hành chính và các chi phí khác.

Nhóm nghiên cứu cũng cho rằng những thách thức hiện tại đối với tính liêm chính trong nghiên cứu là có thật, mục tiêu chính là chất lượng và hệ thống nghiên cứu phải chứng minh cho xã hội thấy rằng hệ thống và những đóng góp của hệ thống nghiên cứu là đáng tin cậy.

Lịch sử của đạo đức nghiên cứu cũng đã đối mặt với những thách thức tương tự. Ngày nay ít người tranh luận rằng sự đồng thuận có hiểu biết, bảo vệ trẻ em và những người dễ bị tổn thương hoặc đạo đức của việc chỉnh sửa gen là không cần quan tâm, hoặc việc giải quyết chúng là không cần thiết.

Niels Mejlgaard và các đồng nghiệp cho rằng chúng ta nên liên tục thảo luận và điều chỉnh các quy trình cụ thể cho các tổ chức và bối cảnh thay đổi, nhưng đến cuối vẫn cần phải có hành động. Để đạt được tính liêm chính trong nghiên cứu đòi hỏi các cấu trúc và quá trình thực hành được điều chỉnh sao cho phù hợp. Vì vậy, càng có nhiều sắp xếp sẽ càng mang tới nhiều lợi ích.

Đức Huy dịch

Nguồn:

Nature Editorial. (2020, October 12). Research integrity: nine ways to move from talk to walk. Nature.

error: Content is protected !!

Để lại thông tin để nhận tư vấn